| Karpaty | Cechy środowiska | Sudety |
| Budowa fałdowa, góry te powstały w orogenezie alpejskiej. W najwyższej partii zbudowane ze skał krystalicznych (Tatry Wysokie i Zachodnie), Beskidy i Pogórza zbudowane z fliszu karpackiego (naprzemianległe warstwy piaskowców i łupków). | Budowa i geneza | Budowa zrębowa. Powstały w orogenezie harcyńskiej, natomiast odmłodzeniu uległy w orogenezie alpejskiej. Wówczas niektóre fragmenty tych gór uległy wyniesieniu (zrąby tektoniczne, dziś tworzące wypłaszczone szczyty) a inne obniżeniu (rowy tektoniczne). Pomiędzy nimi znajdują się powierzchnie uskoków, widoczne w terenie w formie bardzo stromych stoków. Mozaikowa budowa geologiczna - wiele różnych skał, od granitów i bazaltów po wapienie i piaskowce. |
| Największą rzeką Karpat jest Wisła, która bierze początek w Beskidzie Śląskim. Większość większych karpackich rzek to jej prawe dopływy (Soła, Skawa, Dunajec, Raba, San). Występuje duże zagrożenie powodziowe (szybkie przepływy, wąskie koryta rzeczne, duża dostawa wody z najwyższych opadów w Polsce oraz z topniejącego śniegu). Z tego względu wybudowano na rzekach wiele zbiorników zaporowych. W Tatrach jeziora cyrkowe, pochodzenia polodowcowego. Coraz większe znaczenie wód mineralnych (uzdrowiska) oraz wód termalnych (baseny termalne). | Wody | Znajduje się tutaj wododział między Morzem Bałtyckim, Czarnym i Północnym. Rzeki krótkie, ale o dużym spadku, często powodujące zagrożenie powodziowe. Po polskiej stronie są to głownie lewe dopływy Odry (Nysa Kłodzka, Bóbr, Nysa Łużycka). Mało naturalnych jezior, głównie w Karkonoszach, pochodzenia polodowcowego. Również tu obecne są wdy mineralne, wykorzystywane m.in. w Kudowej-Zdroju. |
| Duża zmienność pogody, niższe średnie temperatury powietrza i wyższe sumy opadów od średniej dla Polski. Występowanie silnych wiatrów lokalnych (fen, nazywany wiatrem halnym). Temperatury średnie spadają a sumy opadów rosną wraz z wysokością. Duża zmienność pogody, różnice temperatury zależą również od ekspozycji terenu. | Klimat | Podobnie jak w Karpatach - duża zmienność pogody, spadek temperatury wraz z wysokością i wzrost opadów, jednak w mniejszym zakresie niż w przypadku Karpat (niższe wysokości bezwzględne). |
| Najlepiej widoczna w Polsce piętrowość roślinna - kolejno piętro pogórza, regiel dolny, górny, kosodrzewina, hale i turnie. Ich występowanie wynika ze zmieniających się warunków klimatycznych wraz z wysokością. Występuje tutaj wiele rzadkich gatunków roślin i zwierząt, np. dębik ośmiopłatkowy, dzwonek alpejski czy niedźwiedż brunatny, kozica i świstak. | Piętra roślinności i świat zwierząt |
Występowanie pięter roślinności, co wynika ze zmieniających się warunków klimatycznych wraz z wysokością bezwzględną. Piętra te są jednak obniżone o około 200 m w porównaniu z Karpatami (wpływ Oceanu Atlantyckiego na klimat). W Karkonoszach występują kolejno: piętro pogórza, regiel dolny i regiel górny oraz piętro kosodrzewiny i hal. Brak typowego piętra turni. Na terenie tych gór występuje wiele unikatowych gatunków roślin, np. wierzba lapońska, skalnica bazaltowa czy jarzębina sudecka. |
Damian Hełdak
Nauczyciel geografii
Tutaj pojawi się lista Twoich książek
Zaloguj się i zacznij tworzyć ją już teraz.
