Filozofię można określić jako bezstronne, krytyczne i usystematyzowane poznawanie całej rzeczywistości w jej najistotniejszych uwarunkowaniach, które dokonuje się przy użyciu naturalnych władz poznawczych człowieka. Innymi słowy, filozofia jest rozumową nauką o całej rzeczywistości w świetle jej ostatecznych przyczyn.

Tradycyjnie filozofię określano też jako umiłowanie mądrości, czyli nie samą mądrość, w gotowej postaci, ale dążenie do niej. Jednak należy pamiętać, że sposób rozumienia filozofii może różnić się w zależności od szkoły filozoficznej czy nurtu filozofowania. Przykładowo, w koncepcji klasycznej filozofię pojmuje się jako odrębną naukę o charakterze racjonalnym, z własnym przedmiotem badań i specyficznymi dla siebie metodami badań, dotyczącą tego, co w bycie konieczne i tłumaczącą byt w kontekście ostatecznych uzasadnień. Z kolei w koncepcji pozytywistycznej filozofia nie jest niezależna wobec nauk szczegółowych, gdyż stanowi próbę uogólnienia wyników ich badań. Natomiast w koncepcji neopozytywistycznej i analitycznej filozofii przyznaje się rolę zestawu narzędzi do analizy logicznej języka naukowego i potocznego, a także badania fundamentalnych pojęć, pierwotnych założeń, struktury i roli wiedzy ludzkiej.

Źródłem filozofii, jak się często przyjmuje, było zdziwienie i zaciekawienie człowieka otaczającym go światem, w szczególności przyrodą. Szukając racjonalnych uzasadnień dla rzeczywistości i obecnych w niej zjawisk, człowiek zaczął filozofować, czyli próbować mocą własnego rozumu wyjaśniać świat możliwie najpełniej i najgłębiej, jak tylko mógł.