Zadanie 21

W 1963 r. u południowych wybrzeży Islandii, na skutek serii erupcji wulkanicznych, wyłoniła się z morza niewielka wyspa Surtsey. Wyspa jest całkowicie izolowana przez ocean, a od Islandii oddziela ją 32 km otwartego morza. Od samego początku powstania Surtsey została objęta ścisłą ochroną oraz zakazem wstępu, dzięki czemu stała się ważnym miejscem badań, m.in. procesów kolonizacyjnych. Już w 1965 r. odnaleziono pierwszą roślinę nasienną, która wyrosła na wyspie. Była nią jednoroczna rukwiel nadmorska (Cakile maritima). Wkrótce potem pojawiły się inne rośliny. Ptaki początkowo wykorzystywały wyspę jako miejsce odpoczynku podczas wędrówek. Pojedynczo gniazdowały na klifach. W 1986 r. pojawiły się jednak pierwsze ślady gniazdowania mew na zupełnie nagiej lawie. Diaspory (nasiona, owoce i inne części roślin służące do ich rozmnażania i rozprzestrzeniania się) dostały się na wyspę za pomocą zwierząt (zoochoria), wiatru (anemochoria) lub zostały przyniesione przez wodę (hydrochoria). 

Na wykresie przedstawiono ilościowe zestawienie trzech sposobów kolonizacji wyspy Surtsey przez rośliny.

Zadanie 21.1.

Na podstawie wykresu określ, który sposób rozprzestrzeniania się roślin dominował w latach sześćdziesiątych na wyspie Surtsey, i podaj dwie cechy diaspor roślin, umożliwiające tę kolonizację.
Sposób rozprzestrzeniania: ..........................................................................................................
Cechy diaspor:
1. ..................................................................................................................................................
2. ................................................................................................................................................

Zadanie 21.2.

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące kolonizacji wyspy Surtsey są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Zadanie 21.3.

Wyjaśnij, w jaki sposób do rozprzestrzeniania roślin na wyspie przyczyniły się ptaki. W odpowiedzi uwzględnij cechy diaspor tych roślin.

Zadanie 21.4.

Wyjaśnij, dlaczego powstanie kolonii mew na wyspie spowodowało nową falę kolonizacji Surtsey przez rośliny w początkach lat dziewięćdziesiątych.

---

Rozwiązanie:

Zadanie 21.1.

Sposób rozprzestrzeniania: hydrochoria

Cechy diaspor:

1. unoszenie się na wodzie dzięki obecności miękiszu powietrznego
2. gruba łupina nasienna lub woskowy nalot chroniący przed nasiąkaniem wodą

Zadanie 21.2.

Zadanie 21.3.

Ptaki przyczyniły się do rozprzestrzeniania roślin na wyspie dzięki przenoszeniu nasion na wyspę ze stałego lądu. Mogło się to odbywać dzięki egzozoochorii, wtedy diaspory charakteryzują się obecnością haczyków, chropowatą powierzchnią, różnorodnymi wypustkami co pozwala na zaczepienie o skórę lub pióra, a tym samym przeniesienie nad obszarem morza ze stałego lądu na wyspę. Inną możliwością jest endozoochoria. Diaspory charakteryzują się miękką owocnią z obecnymi nasionami. Ptaki zjadając owoce przenoszą w swoim układzie pokarmowym nasiona na wyspę ze stałego lądu.

Zadanie 21.4.

Powstanie kolonii mew na wyspie przyczyniło się do nowej fali kolonizacji wyspy przez rośliny ze względu na częstsze i w większej ilości przenoszenie przez mewy nasion różnorodnych gatunków roślin. Wynikało to z częstszych wizyt tych ptaków na wyspie gdzie założyły gniazda, po żerowaniu na stałym lądzie.