Zadanie 14.

W pęcherzykach płucnych wyróżnić można kilka rodzajów komórek, m.in. pneumocyty typu II, zwane również dużymi. Mają one kształt zbliżony do sześcianu, a na ich powierzchni występują mikrokosmki. W cytoplazmie tych komórek znajdują się liczne mitochondria i aparaty Golgiego, ciałka blaszkowate zawierające fosfolipidy i silnie rozbudowana siateczka śródplazmatyczna szorstka. Pneumocyty typu II produkują surfaktant – związek powierzchniowo czynny, zapobiegający
zapadaniu się i zlepianiu pęcherzyków płucnych w czasie wydechu. W jego skład, oprócz fosfolipidów, wchodzą również białka i węglowodany. Niedobór surfaktantu u przedwcześnie narodzonych noworodków nazywa się zespołem błon szklistych – jest to poważne zagrożenie dla życia dziecka. Do objawów tego zespołu należą m.in. przyśpieszenie oddechów powyżej 60/min lub bezdechy, zaburzenie krążenia z narastającą sinicą oraz niestabilna ciepłota ciała z tendencją do hipotermii.

Na podstawie: A. Myśliwski, Podstawy cytofizjologii i histofizjologii, Gdańsk 2007,
http://www.wydawnictwopzwl.pl

Zadanie 14.1.

Wyjaśnij, dlaczego w przypadku zespołu błon szklistych oddech noworodka ulega znacznemu przyśpieszeniu. W odpowiedzi uwzględnij funkcje surfaktantu.

 

Zadanie 14.2.

Podaj przykład cechy występującej w budowie pneumocytów typu II i będącej przystosowaniem do produkcji surfaktantu oraz wykaż związek między tą cechą
a produkcją surfaktantu przez pneumocyty.

---

Rozwiązanie:

Zadanie 14.1.

W przypadku zespołu błon szklistych oddech noworodka ulega znacznemu przyśpieszeniu, ponieważ u nowo narodzonych dzieci występuje niedobór surfaktantu, który zapobiega zapadaniu i zlepianiu się pęcherzyków płucnych w trakcie wdechu. Prowadzi to do zmniejszenia się czynnej powierzchni wymiany gazowej, co z kolei prowadzi do wzrostu stężenia dwutlenku węgla we krwi, stymulując ośrodek oddechowy do inicjowania częstszych oddechów - stąd przyspieszone oddychanie. Jest to odpowiedź organizmu na niewystarczającą wymianę gazową.

 

Zadanie 14.2.

Pneumocyty typu II posiadają silnie rozbudowaną siateczkę śródplazmatyczną szorstką. Odpowiada ona za syntezę białek wydzielanych poza komórkę, m in. wchodzących w skład surfaktantu. 

Wyjaśnienia:

14.2. 
poprawna inna odpowiedź: Pneumocyty II typu posiadają aparaty Golgiego, które są odpowiedzialne za końcowe etapy syntezy białek i lipidów eksportowanych poza komórkę. Część z tych substancji wchodzi w skład surfaktantu.