Mechanizmy regulujące liczebność populacji mogą być zależne lub niezależne od zagęszczenia. Czynniki, które nie zależą od zagęszczenia to z reguły czynniki klimatyczne np. tornado, silne wiatry, burze lub inne wydarzenia losowe np. pożar. Mechanizmy zależne od zagęszczenia opierają się na oddziaływaniach między organizmami żyjącymi na danym terytorium. Im więcej osobników zamieszkuje określony teren lub im mniej zasobów środowiska, tym silniejsza jest walka o te zasoby. Najsilniejsza jednak jest walka między organizmami tego samego gatunku, ponieważ mają one podobne potrzeby. Walkę tę nazywa się konkurencją wewnątrzgatunkową. Walkę wygrywają osobniki najlepiej przystosowane i to one przekazują swoje geny potomstwu. W wyniku konkurencji wewnątrzgatunkowej dochodzi więc do selekcji osobników, co reguluje liczebność populacji. Innymi konsekwencjami tej walki może być podział terytorium na obszary, które zajmowane są przez pojedyncze osobniki lub grupy osobników - jest to tzw. terytorializm. Innym skutkiem konkurencji wewnątrzgatunkowej jest wykształcenie się hierarchii dominacji lub migracja osobników w celu znalezienia innego terytorium bogatego w zasoby środowiska.