Można uznać, że w przypadku Związku Radzieckiego doszło do powstania tzw. „świeckiej religii”, choć miała ona specyficzny, ideologiczny charakter.

ZSRR oficjalnie zwalczał religię i promował ateizm, jednak w praktyce stworzył system, który pod wieloma względami przypominał religię. Ideologia marksizmu-leninizmu pełniła rolę dogmatu, którego nie wolno było podważać. Istniał kanon „świętych” tekstów (dzieła Marksa, Engelsa, Lenina, później Stalina), a ich interpretacja była kontrolowana przez partię. Szczególną rolę odgrywał kult jednostki, zwłaszcza Lenina i Stalina, który zastępował tradycyjny kult religijny – przywódcy byli przedstawiani jako nieomylni i niemal ponadludzcy.

System ten posiadał również rytuały i symbole: parady pierwszomajowe, pochody rewolucyjne, hymny, czerwone sztandary czy mauzoleum Lenina, pełniące funkcję miejsca quasi-sakralnego. Państwo oferowało też wizję „zbawienia”, czyli przyszłego, bezklasowego społeczeństwa komunistycznego, które miało nadejść po okresie wyrzeczeń i walki.

Jednocześnie należy podkreślić, że „świecka religia” w ZSRR była narzucona odgórnie i opierała się na przymusie, a nie na dobrowolnej wierze. Brakowało jej wymiaru duchowego i transcendencji, charakterystycznych dla religii tradycyjnych. Dlatego trafniejsze jest mówienie o religii politycznej lub ideologii o cechach religijnych, a nie o religii w pełnym znaczeniu tego słowa.