Wyróżnia się trzy główne postawy-motywy leżące u podstaw przestrzegania prawa:

a) oportunizm,

b) konformizm,

c) legalizm.

Oportunizm polega na tym, że przestrzega się prawa w obawie przed karą lub z chęci zdobycia za to jakiejś nagrody, na przykład zysku finansowego czy medalu, względnie uznania społecznego.

Konformizm polega na tym, że przestrzega się tych norm prawnych, które są uznane i na ogół przestrzegane przez środowisko, z którym jednostka sama chce się utożsamiać. Przestrzegając norm prawnych, konformista nie kieruje się więc własną oceną, lecz opiniami i poglądami na temat prawa występującymi w jego otoczeniu społecznym.

Legalizm wiąże się z formalną postawą wobec prawa i polega na przestrzeganiu wszystkich norm prawnych po prostu dlatego, że zostały ogłoszone przez państwo i są obowiązującym prawem. Jest to zatem szacunek wobec prawa jako takiego, bez względu na jego treść.

Oceniając powyższe postawy, należy zauważyć, że wszystkie mają zarówno wady, jak i zalety. Oportunista kieruje się wyrachowaniem i dzięki przestrzeganiu prawa wtedy, kiedy się to jemu samemu opłaca, może osiągać konkretne korzyści. Może jednak zostać posądzony o cynizm. Konformista w pewnym sensie rezygnuje z samodzielności w myśleniu, jednak dzięki swojej postawie ma szansę harmonijnie żyć w swoim środowisku społecznym i nie popadać z nim w konflikty. Z kolei legalizm ma za podstawę szacunek do prawa i prowadzi do sytuacji, w której jednostka nie będzie łamała prawa zasadniczo we wszystkich okolicznościach. Z drugiej jednak strony, ktoś będący legalistą może wypełniać również zalecenia prawa, które jest jawnie szkodliwe dla ludzi, gdyż zostało opracowane z pominięciem szacunku dla nakazów moralności (takie było na przykład po części prawo III Rzeszy).

Wybierz dowolne rozwiązanie