Przykładowe rozwiązanie na podstawie Stanów Zjednoczonych:
- Ustrój republikański.
Konstytucja Stanów Zjednoczonych uchwalona w 1787 r., wprowadzała trójpodział władzy na:
- władzę wykonawczą - sprawował prezydent, którego wybierano co cztery lata w dwustopniowych wyborach. Prezydent był zwierzchnikiem sił zbrojnych, szefem rządu, powoływał i odwoływał ministrów, mianował oficerów i sędziów najwyższych.
- władzę ustawodawczą - sprawował Kongres tj. parlament. Składał się z dwóch izb: niższej - Izby Reprezentantów oraz wyższej - Senatu. Do Izby Reprezentantów każdy stan wybierał liczbę kongresmenów proporcjonalną do liczby zamieszkującej go ludności. Prawo wyborcze przysługiwało ludności o określonym cenzusie majątkowym. Kongres dysponował prawem kontrolowania prezydenta, obieranego pośrednio.
- władzę sądowniczą - pełniły niezależne od władz państwowych sądy z Sądem Najwyższym na czele, który rozstrzygał najważniejsze sprawy w państwie i mógł odrzucić postanowienia Kongresu lub prezydenta jeśli uznał je za sprzeczne z konstytucją.
- System prezydencki - prezydent sprawował władzę wykonawczą. Do jego kompetencji należało również prawo weta wobec uchwał Kongresu. W wyjątkowych sytuacjach Kongres miał prawo do przeprowadzenia tzw. procedury impeachmentu - usunięcia prezydenta ze stanowiska.
- Stany Zjednoczone jako państwo federacyjne, złożone z poszczególnych stanów zachowujących samorządność (odrębna administracja, prawo i polityka podatkowa).
- Ustrój Stanów Zjednoczonych stworzony w XVIII w. przetrwał z niewielkimi zmianami do dnia dzisiejszego.
Stany Zjednoczone są państwem federacyjnym o ustroju prezydenckim.
Władza wykonawcza - na czele państwa stoi prezydent, który łączy stanowisko głowy państwa z funkcją szefa rządu. W systemie prezydenckim nie występuje stanowiska premiera. Prezydent kieruje gabinetem, w skład którego wchodzi 11 sekretarzy. Pomimo formalnego braku prawa inicjatywy ustawodawczej, jest promotorem ustaw (tzn. jako lider partii ma wpływ na to, jakie dana partia składa projekty ustaw) oraz za zgodą Senatu zawiera umowy międzynarodowe. Prezydent Stanów Zjednoczonych jest głównodowodzącym sił zbrojnych.
Władza ustawodawcza należy do Kongresu USA, który jest bikamerlany, tzn. składa się dwóch izb:
- Izba Reprezentantów – członkowie pochodzący z okręgów wyborczych, na które podzielone są stany;
- Senat – członkowie pochodzący z poszczególnych stanów.
Kompetencje Kongresu można podzielić na kilka rodzajów:
- Ustrojodawcze – znaczna rola w procesie zmiany konstytucji;
- Ustawodawcze – uchwalanie ustaw;
- Kreacyjne – w pewnych sytuacjach Kongres może wybrać prezydenta i wiceprezydenta;
- Sądownicze i śledcze – np. procedura impeachmentu służąca realizacji odpowiedzialności konstytucyjnej prezydenta, wiceprezydenta i funkcjonariuszy cywilnych w USA;
- Kontrolne – działalność komisji.
Władzę sądowniczą sprawują sądy na trzech szczeblach:
- Sądy dystryktowe – najniższe w hierarchii, rozstrzygają sprawy cywilne i karne w I instancji;
- Sądy apelacyjne – sądy odwoławcze do wyroków dystryktowych (II instancja);
- Sąd Najwyższy – ostateczna instancja odwoławcza.
Władza sądownicza w Stanach Zjednoczonych ma trzy zasadnicze funkcje:
- Kreacyjną – tworzenie nowego prawa za pomocą precedensów;
- Interpretacyjną – interpretowanie aktów Kongresu i władzy wykonawczej;
- Projektodawczą – prawo do badania konstytucji i legalności aktów prawnych przez wszystkie sądy powszechne.
Marlena Bodo
Nauczycielka WOS-u
Tutaj pojawi się lista Twoich książek
Zaloguj się i zacznij tworzyć ją już teraz.

