Arytmetyka liczb wymiernych - matura-podstawowa - Baza Wiedzy - Odrabiamy.pl

Arytmetyka liczb wymiernych - matura-podstawowa - Baza Wiedzy

Kolejność wykonywania działań

Przed rozpoczęcie wykonywania działań musimy pamiętać w jakiej kolejności to robić:

  1. Potęgi i nawiasy
  2. Mnożenie i dzielenie
  3. Dodawanie, odejmowanie

Dodawanie i odejmowanie liczb naturalnych

Podstawowe działanie, które ciągnie się za nami aż od podstawówki. Nie trzeba już chyba nic tłumaczyć. Przedstawiamy jedynie kilka przykładów.

Przykłady:

  • $19+16=35$
  • $105-0=105$
  • $123+452=575$
  • $356-185=171$

Dodawanie i odejmowanie liczb całkowitych

W tym wypadku musimy uważać na znaki "plus" i "minus", może się zdarzyć sytuacja, że znajdziemy dwa znaki obok siebie, wtedy musimy zamienić dwa znaki w jeden. Tabelka poniżej powinna wyjaśnić wszelkie wątpliwości:

tabelka

Przykłady:

  • $156-(-29)=156+29=185$
  • $99+(-65)=99-65=34$
  • $99+(101+25)=99+101+25=225$
  • $99-(101-65+2)=99-101+65-2=61$

Dodawanie i odejmowanie ułamków zwykłych

Najważniejszą rzeczą podczas dodawania i odejmowania ułamków zwykłych jest sprowadzenie danych ułamków do wspólnego mianownika.

Aby sprowadzić ułamek do wspólnego mianownika musimy rozszerzyć oba ułamki przez liczbę w taki sposób, aby otrzymać takie same mianowniki, a następnie dodać liczniki, czyli:

$1/3+3/4=1/3×4/4+3/4×3/3=4/{12}+9/{12}={13}/{12}=1{1}/{12}$

Wykonaliśmy mnożenie przez 1 w różnych formach ($4/4$ oraz $3/3$), przez co sprowadziliśmy ułamki do wspólnego mianownika (12), nie zaburzając działania.

Tak samo w przypadku odejmowania.

$1 1/5-3/4=6/5-3/4=6/5×4/4-3/4×5/5={24}/{20}-{15}/{20}={9}/{20}$

Pamiętaj, aby zawsze skracać ułamki!

Mnożenie i dzielenie liczb naturalnych

Podstawowe zasady do przypomnienia:

  1. Nie można dzielić przez 0,
  2. Mnożenie przez 0 dowolnej liczby daje nam 0,
  3. Mnożenie lub dzielenie przez 1 daje nam tą samą liczbę.

Przykłady:

  • $6×15=90$
  • $99×0=0$
  • $55÷5=11$

Mnożenie i dzielenie liczb całkowitych

Wszystko dzieje się identycznie jak w przypadku liczb naturalnych. Jednakże musimy skorzystać ponownie z tabelki zamiany znaków "plus" i "minus":

tabelka

Przykłady:

  • $7×(-8)=-56$
  • $-100÷4=-25$
  • $-55×(-3)=165$

Ponadto jeśli mamy mnożenie lub dzielenie przed nawiasem, mnożymy lub dzielimy każdy składnik nawiasu pamiętając o znaku, na przykład:

$-5(3+12-5)=-15-60+25=-50$
 

Mnożenie i dzielenie ułamków zwykłych

W przypadku mnożenia ułamków, sprawa prosta. Mnożymy:
Licznik razy Licznik i Mianownik razy Mianownik

Przykład:

$1/5×3/2=3/{10}$

W przypadku dzielenia w drugim z ułamków należy zamienić licznik z mianownikiem i wtedy pomnożyć oba ułamki.

Przykład:

$-{4}/{3}÷{2}/{5}=-4/3×5/2=-{20}/6$

Nie możemy mnożyć i dzielić ze sobą ułamków mieszanych. Najpierw musimy je zamienić na niewłaściwe.

Przykład:

$3 {1}/{5}×2 {1}/{4}={16}/{5}×9/4={144}/{20}={72}/{10}={36}/{5}=7{1}/{5}$

Porady

  • Możemy zostawiać wyniki w ułamkach w postaci niewłaściwej, ale koniecznie nieskracalnej
  • Ułamek to tak naprawdę dzielenie $1/2=1÷2 $
  • Skoro ułamek to dzielenie, w mianowniku nie może być 0
  • Skracać ułamki na krzyż (np. licznik pierwszego z mianownikiem drugiego) można tylko przy mnożeniu i dzieleniu. Przy dodawaniu i odejmowaniu jest to niedopuszczalne!

Zadania powtórzeniowe

Zadanie 1.

Oblicz:
${2 1/2-0,9+2/3}/{1/4+1/5-1/3}=$

Zaczynamy od obliczenia tego co jest w liczniku i w mianowniku:
Licznik:
Zamieniamy wszystko na ułamki zwykłe lub niewłaściwe:
${2 1/2-0,9+2/3}/{1/4+1/5-1/3}={5/2-9/{10}+2/3}/{1/4+1/5-1/3}$

Sprowadzamy do wspólnego mianownika - przez 10, 2, 3 dzieli się 30
${5/2-9/{10}+2/3}/{1/4+1/5-1/3}={ {75}/{30}-{27}/{30}+{20}/{30} }/{1/4+1/5-1/3}$

I wykonujemy działanie
${ {68}/{30} }/{1/4+1/5-1/3}$

Mianownik:
Sprowadzamy ułamki w mianowniku do wspólnej wartości - przez 4,5,3 dzieli się 60.
${ {68}/{30} }/{ {15}/{60}+{12}/{60}-{20}/{60} }$

Pozostaje nam wykonać działanie
${ {68}/{30} }/{ {7}/{60} }={68}/{30} ÷ { {7}/{60} }$
Odwracamy drugi ułamek i mnożymy:
${68}/{30}×{60}/7$
I skracamy na krzyż:
${68}/1×2/7$
Mnożymy licznik przez licznik i mianownik przez mianownik i wynik:
${136}/{7}$

Zadanie 2.

Oblicz:
$5(3-1/2+7/8)-(1/2+2,5)=$

Najpierw bezpieczniej wykonać to co jest w nawiasie, znów wspólne mianowniki, 2 i 8 to 16:
$5(3-8/{16}+{14}/{16})-(1/2+2,5)=$

Musimy działać od lewej do prawej, więc najpierw wykonujemy odejmowanie, w drugim nawiasie przekształcamy dziesiętny
$5(2 8/{16}+{14}/{16})-(1/2+5/2)=$
Zamieniamy na ułamek niewłaściwy, ułatwi nam to potem mnożenie, w drugim dodajemy
$5({40}/{16}+{14}/{16})-6/2=$

Dodajemy to co w nawiasie i dzielimy ułamek wolny
$5×{54}/{16}-3=$

Wykonujemy najpierw mnożenie, jednakże skróćmy ułamek przez 2
$5×{27}/8-3=$

${135}/8-3=$

Rozszerzmy przez $8/8$ nasza trójkę i mamy wynik:
${135}/8-{24}/8={111}/8$

Zadanie 3.

Oblicz: ${2+2/3-3/5÷{6/5} }/{5/2×2/3}=$

Zaczynamy znów np. od licznika, możemy zrobić dodawanie, które nam nie koliduje z dzieleniem, ale już odejmowanie nie, bo przeczy to kolejności, zamienimy również dzielenie na mnożenie, więc:
Licznik:
${6/3+2/3-3/5×5/6}/{5/2×2/3}=$

Skracamy ułamki w mnożeniu i dodajemy pozostałe
${8/3-1/1×1/2}/{5/2×2/3}=$

Mnożymy ułamki
${8/3-1/2}/{5/2×2/3}=$

Następnie sprowadzamy do wspólnego mianownika
${ {16}/6-3/6}/{5/2×2/3}=$

I odejmujemy
${ {13}/6}/{5/2×2/3}=$

Mianownik:
Mnożymy liczniki i mianowniki ze sobą
${ {13}/6}/{ {10}/6}= $

Kreska ułamkowa to znak dzielenia, więc
${13}/6÷ { {10}/6}=$

Zamieniamy na mnożenie
${13}/6×6/{10}=$

Skracamy szóstki ${13}/1×1/{10}={13}/{10}$

Spis treści

Rozwiązane zadania
Przekątne rombu mają długośći

 

Pole rombu obliczamy jako połowę iloczynu długości przekątnych. 

Zapiszmy pole (wyrażone w centymetrach kwadratowych)

 

{premium}

Wiemy, że pole jest większe niż 6 cm2:

 
 
 
 
 
 
       


Wiemy także, że pole jest mniejsze niż 18 cm2:
 
 
 
 
 
 
            


            


 
Pole trapezu obliczamy, dodając do siebie długości podstaw, a następnie mnożąc razy długość wysokości i dzieląc na dwa. Zapiszmy, ile wynosi pole trapezu (wyrażone w centymetrach kwadratowych): 
     

Wiemy, że pole trapezu jest większe niż 20 cm2:
 

 
       


Wiemy także, że pole trapezu jest nie większe niż 52 cm2:
 
 
 
   

         

Wypisz elementy zbioru...

    {premium}

 

Rozwiąż układ równań ...

Rozwiążemy metodą przeciwnych współczynników: 

{premium}

 

Podstawiamy do wyjściowego układu równań:

 

Otrzymane rozbieżności wynikają z przyjętych przybliżeń. Warto zostawić wynik w postaci ułamka zwykłego zamiast podawać przybliżenie ułamka dziesiętnego. 

Dane są zbiory

Rozwiążmy nierówność opisującą zbiór A.

 

 

    

  

     

 

{premium}  

 

 

 

 

Rozwiążmy równanie opisujące zbiór B.

 

 

 

 

Musimy rozpatrzeć 3 przypadki.

 

 

 

 

 

 

Otrzymaliśmy sprzeczność, więc w zadanym przedziale równanie nie ma rozwiązania.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Otrzymaliśmy tożsamość, więc cały zadany przedział jest rozwiązaniem równania.

 

W poprzednich przedziałach równanie nie miało rozwiązań, więc:

 

 

 

Wyznaczamy szukane zbiory:

 

 

 

  

Funkcja kwadratowa ma dwa miejsca zerowe...

Wyznaczamy odciętą wierzchołka paraboli:

 

W takim razie wiemy, że

{premium}  

oraz

 

Wykorzystujemy powyższe informacje, by wyznaczyć  

 

 

 

Możemy już zapisać wzór  w postaci kanonicznej:

       

Zaznacz na osi liczbowej...

   {premium}



 




 




 

Mając dany wykres funkcji...

a) Przesuwamy wykres funkcji o wektor [1,2]

 

{premium}

b) Przesuwamy wykres funkcji o wektor [-2,3]

 

c) Przesuwamy wykres funkcji o wektor [3,-1]

 

d) Przesuwamy wykres funkcji o wektor [-4,-2]

Dany jest równoległobok...

 

{premium}

 

Policzmy długości boków powstałego czworokąta:

Obwód równoległoboku o bokach a i b:

` `

Kąt przy podstawie trójkąta równoramiennego...

Obliczmy kąt przy wierzchołku w którym zbiegają się ramiona trójkąta, oznaczmy go przez {premium}   

 

 

 

A więc pole trójkąta wynosi:

 

 

Odpowiedź D

Kąt ostry trapezu równoramiennego...

 

{premium}  

 

 

 

 

Wiemy, że dłuższa podstawa ma długość 20 a więc:

  

 

 

Pole trapezu: