Wyrażenia algebraiczne - 8-szkoly-podstawowej - Baza Wiedzy - Odrabiamy.pl

Wyrażenia algebraiczne - 8-szkoly-podstawowej - Baza Wiedzy

Wyrażenia algebraiczne

Wyrażenia algebraiczne to wyrażenia składające się z liczb, liter, znaków działań i nawiasów.

Przykłady:

  • `x+5` 

  • `x^2-y^2` 

  • `2+a` 

  • `3x-5y` 

  • `y^2` 

  • `1/2ah` 

  • `-3/4` 


Uwaga!

Wyrażenie `3*x` możemy zapisać prościej jako `3x`.

Wyrażenie `3*(m+n)` możemy zapisać prościej jako `3(m+n)` .


Uwaga!!

Jeśli w danym wyrażeniu po kropce oznaczającej znak mnożenia występuje liczba NIE WOLNO pominąć kropki. 

Wyrażenia  `3+x*5`  nie można zapisać jako `strike(3+x5)` . 

Wyrażenia `(3m+n)*7` nie można zapisać jako  `strike((3m+n)7)` . 


Przykładowe wyrażenia algebraiczne i sposób ich odczytywania.      

Wyrażenie algebraiczne (zapis) Nazwa (sposób odczytywania)
`3+b`  suma liczb 3 i b
`a+b`  suma liczb a i b
`a-b`  różnica liczb a i b
`x*y`  iloczyn liczb x i y
`m:2`  iloraz liczby m i 2 (iloraz liczby m przez 2)
`2y`  podwojona liczba y,
liczba dwa razy większa od y,
iloczyn liczb 2 i y
`3b`  potrojona liczba b,
liczba trzy razy większa od b,
iloczyn liczb 3 i b
`1/2a`  połowa liczby a
`1/3x`  trzecia część liczby x
`x^2`  kwadrat liczby x
`y^3`  sześcian liczby y
`-2xy`  iloczyn liczb -2, x i y
`x-12`  różnica liczb x i 12, 
liczba o 12 mniejsza od x

 

Wartości liczbowe wyrażeń algebraicznych

Aby obliczyć wartość liczbową wyrażenia algebraicznego należy w miejsce liter podstawić odpowiednie liczby.


Przykład:

Oblicz wartość liczbową wyrażenia `2y+3y^2-10 \ \ \ "dla" \ \ \ y=2` . 

W miejsce `y` wstawiamy 2.  

`2*2+3*2^2-10=4+3*4-10=4+12-10=16-10=6` 

Wartość wyrażenia `2y+3y^2-10 \ \ \ "dla" \ \ \ y=2`  wynosi 6. 

Jednomiany

W wyrażeniach algebraicznych poszczególne elementy, czyli pojedyncze litery, liczby lub iloczyny liczb i liter nazywamy jednomianami.

Przykłady jednomianów: 

`-7b, \ \ 4bk, \ \ 10z, \ \ 5t^2,  \ \ x, \ \ -5`   


Liczbę występującą w danym jednomianie nazywamy współczynnikiem liczbowym jednomianu.

Przykłady:

  • `13k^3 \ \ \ -> \ \ \ "współczynnik liczbowy: 13"` 

  • `-4xyz \ \ \ -> \ \ \ "współczynnik liczbowy: -4"`   

W celu przedstawienia wyrażenia algebraicznego w sposób bardziej przejrzysty należy uporządkować go, czyli doprowadzić do najprostszej postaci.

Pamiętaj aby w każdym z jednomianów najpierw stała liczba a następnie litera lub litery w kolejności alfabetycznej!

Przykłady:

  • `1/4*16x*x*3y=ul(1/4)*ul(16)*ul(ul(x))*ul(ul(x))*ul(3)*y=12*x^2*y=12x^2y`      

  • `(-15k)*(-3p)=ul((-15))*ul(ul(k))*ul((-3))*p=45*k*p=45kp`    

Sumy algebraiczne

Wyrażenie algebraiczne powstałe po dodaniu jednomianów nazywamy sumą algebraiczną.

Dodawane jednomiany noszą nazwę wyrazów sumy. Sumę algebraiczną możemy nazwać także wielomianem.


Przykłady sum algebraicznych:

  • `8k-5l-10q` 

  • `67r+(-9p)-3` 
     


Jeżeli podczas dodawania lub odejmowania jednomianów spotkamy się z jednomianami różniącymi się tylko współczynnikiem liczbowym lub kolejnością czynników wówczas mówimy, że jednomiany są podobne.

Dodawanie i odejmowanie tych jednomianów nazywamy redukcją wyrazów podobnych.


Przykłady jednomianów podobnych:

  • `4xy^2 \ "i" \ 16y^2x` 

  • `14nm \ "i" \ (-16)mn` 

  • `3k \ "i" \ 8k`   


Przykłady redukcji wyrazów podobnych:

  • `4xy-9xy=(-5)xy` 

  • `8y^2+19y^2=27y^2`  

Redukcja wyrazów podobnych

Jednomiany podobne to wyrazy sumy algebraicznej (sumy jednomianów) różniące się tylko współczynnikiem liczbowym.


Redukcja wyrazów podobnych
polega na dodaniu wyrazów podobnych.


Przykłady redukcji wyrazów podobnych:

  • `ul(2xy)+ul(ul(6z))-ul(10xy)+ul(ul(z))-k=-8xy+7z-k`  

    Jednomiany podobne to: 2xy i -10xy oraz 6z i z. 

  • `ul(8x)+ul(ul(2y))+ul(ul(ul(9x^2)))+7-ul(x)-ul(ul(3y))-ul(ul(ul(x^2)))=8x^2+7x-y+7` 

    Jednomiany podobne to: 9x2 i -x2, 8x i -x, 2y i -3y    

Dodawanie i odejmowanie sum algebraicznych

Dodawanie i odejmowanie sum algebraicznych to nic innego jak opuszczanie nawiasów i porządkowanie otrzymanego wyrażenia algebraicznego.

Przykłady:

  • `(x-y)+(4x-2y)=ul(x)-ul(ul(y))+ul(4x)-ul(ul(2y))=5x-3y`  

  • `7k-9m+(11m-4k)=ul(7k)-ul(ul(9m))+ul(ul(11m))-ul(4k)=3k+2m` 


Uwaga - ważna zasada!!!

Jeśli w sumie algebraicznej przed nawiasem znajduje się znak minus, to opuszczając nawias należy znaki wszystkich wyrazów z nawiasu zmienić na przeciwne. 

Przykłady:

  • `9l-10k-(11l+7k-11t)=ul(9l)-ul(ul(10k))-ul(11l)-ul(ul(7k))+11t=-2l-17k+11t`    

  • `8+2k-(6k+5m)=8+ul(2k)-ul(6k)-5m=8-4k-5m`  

Mnożenie jednomianów przez sumy algebraiczne

Mnożenie jednomianów przez sumy algebraiczne polega na pomnożeniu jednomianu przez każdy wyraz sumy.


Przykłady:

  • `9a(4c+9b)=9a*4c+9a*9b=36ac+81ab`  

  • `(a-bc)*5xy=a*5xy-bc*5xy=5axy-5bcxy`  

Mnożenie sum algebraicznych

Mnożenie sum algebraicznych jest bardzo podobne do mnożenia jednomianu przez sumę algebraiczną.

Wystarczy tylko pomnożyć każdy jednomian z pierwszej sumy przez wszystkie jednomiany z drugiej sumy i je dodać.

`(m+n)(k+l)=m(k+l)+n(k+l)=mk+ml+nk+nl` 


Schemat mnożenia sum algebraicznych: 


Przykłady:

  • `(3k-1)(2+t)=3k*2+3k*t+(-1)*2+(-1)*t=6k+3kt-2-t` 

  • `(6l-7b)(9r+4q)=6l*9r+6l*4q+(-7b)*(9r)+(-7b)*4q=54lr+24lq-63br-28bq`     

Wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias

Mnożenie jednomianów i sum algebraicznych prowadziło do powstania sumy algebraicznej.

Czasami warto wykonać odwrotną operację czyli zamienić sumę algebraiczną na iloczyn jednomianu i krótszej sumy algebraicznej. Taką operację nazywamy wyłączaniem czynnika przed nawias.


Jak to zrobić? 

Mamy sumę:  `8xy+2x+9kx+17x` 

  1. Z każdego wyrazu sumy wybieramy powtarzający się element. W podanym przykładzie będzie to: `x` . 

    `8ul(x)y+2ul(x)+9kul(x)+17ul(x)`  

  2. Wyciągamy powtarzający się element przed nawias tak, by po pomnożeniu otrzymać początkową sumę algebraiczną.
    Z pozostałych elementów każdego jednomianu tworzymy sumę algebraiczną. 

    `x(8y+2+9k+17)`  


Przykłady:

  • `9x-3y+18k=ul(3)*3x+ul(3)*(-y)+ul(3)*6k=ul(3)(3x-y+6k)`  

  • `5kl+10xk-20qk=ul(5k)*l+ul(5k)*2x+ul(5k)*(-4q)=ul(5k)(l+2x-4q)`  

Zadania powtórzeniowe

Zadanie 1.

Michał ma n lat. Dwie siostry Michała są od niego młodsze: Ania o 3 lata, a Beata o 5 lat. Tata Michała jest od niego starszy o 30 lat, a mama o 28. Zapisz w postaci wyrażeń algebraicznych wiek sióstr i rodziców.

Ania: n-3

Beata: n-5

Tata: n+30

Mama: n+28
 

Zadanie 2.

Oblicz wartość poniższych wyrażeń dla $x=3$.

  1. $ 2x+5 $
  2. $ 2(x+5) $
  3. $ x(2+5) $
  1. $ 2x+5=2×3+5=6+5=11 $
  2. $ 2(x+5)=2(3+5)=2×8=16 $
  3. $ x(2+5)=3(2+5)=3×7=21 $

Zadanie 3.

Uporządkuj jednomiany:

  1. baba
  2. baca
  3. lelek
  4. jajo
  1. $ a^2 b^2 $
  2. $ a^2 bc $
  3. $ e^2 kl^2 $
  4. $ aj^2 o $

Zadanie 4.

Marcin ma x złotych, Jacek o 5 złotych więcej, a Olek trzy razy więcej niż Marcin. Ile pieniędzy mają w sumie?

Marcin -> $x$

Jacek -> $x+5$

Olek -> $3x$

$ x+(x+5)+3x=x+x+5+3x=5x+5$

Odp.: W sumie chłopcy mają $5x+5$ zł.

Zadanie 5.

Przekształć do postaci sumy algebraicznej wyrażenie:

  1. $ 2(a+b) $
  2. $ 3(x+2y-6) $
  3. $ -2(x+4-y+z) $
  1. $ 2(a+b)=2a+2b $
  2. $ 3(x+2y-6)=3x+6y-18 $
  3. $ -2(x+4-y+z)=-2x-8+2y-2z$

Zadanie 6.

Wyłącz wspólny czynnik przed nawias:

  1. $ 5a+10b-15c $
  2. $ 12x+5xy+8x^2 $
  3. $ -3k-6k^2-18klm $
  1. $ 5a+10b-15c=5(a+2b-3c) $
  2. $ 12x+5xy+8x^2=x(12+5y+8x) $
  3. $ -3k-6k^2-18klm=-3k(1+2k+6lm) $

Spis treści

Rozwiązane zadania
Przyjrzyj się poniższemu ciągowi ...

Figura 1 - 4 kółka 

Figura 2 - 8 kółek 

Figura 3 - 12 kółek 

Zauważmy, że liczba kółek jest {premium}4 razy większa od numeru figury. 


Figura 7: 

Siódma figura składa się z 28 kółek.  


Figura n: 

 

Figura numer n składa się z 4n kółek. 


Figura x: 

  

Figura o numerze 14 składa się z 56 kółek. 

Czy z odcinków o podanych długościach można zbudować trójkąt?

Z trzech odcinków możemy zbudować trójkąt jeśli suma długości każdych dwóch odcinków
jest większa od długości trzeciego odcinka.


zatem:

a) sprawdźmy czy z odcinków o długościach 5 cm, 5 cm i 11 cm można zbudować trójkąt:

 

 

zatem z tych trzech odcinków nie da się zbudować trójkąta
{premium}


b) sprawdźmy czy z odcinków o długościach 3 cm, 3 cm i 1 cm można zbudować trójkąt:

 

 

 

 

zatem z tych trzech odcinków można się zbudować trójkąta


c) sprawdźmy czy z odcinków o długościach 2 cm, 2 cm i 2 dm można zbudować trójkąt:

 

 

 

zatem z tych trzech odcinków nie da się zbudować trójkąta

Uzasadnij, że składając prostokątną ...

Składając kartkę w sposób ukazany w kroku 1. na {premium}dłuższym boku prostokątnej kartki odmierzamy długość krótszego boku. Miejsce tego zgięcia jest przekątną powstałego kwadratu (dzieli ona kąt prosty na dwa równe kąty).

Linia drugiego zgięcia łączy dwa wierzchołki powstałego kwadratu.

podglad pliku

 

Obwód koła o polu ...

Pole koła o promieniu  obliczamy ze wzoru

 {premium}


Wyznaczamy promień koła o polu równym .

 

 

 

 

 

Obwód koła o promieniu  obliczamy ze wzoru

 

Obliczamy obwód koła o promieniu .

 

 

Odpowiedź C.

Stop Wooda to niskotopliwy stop metali składający się z bizmutu, kadmu,...

Obliczmy, ile kilogramów poszczególnych pierwiastków jest w 30 kg tego stopu:


obliczmy, ile kilogramów bizmutu jest w tym stopie:

 


obliczmy, ile kilogramów ołów jest w tym stopie: {premium}

30 \ "kg"*12,5%=30 \ "kg"*12,5/100=3 \ "kg"*12,5/10=37,5/10=3,75 \ "kg"30 \ "kg"*12,5%=30 \ "kg"*12,5/100=3 \ "kg"*12,5/10=37,5/10=3,75 \ "kg"`  


Odpowiedź: W tym stopie jest 15 kg bizmutu, 7,5 kg ołowiu i po 3,75 kg cyny i kadmu.

Oblicz pole i obwód ...

a)

podglad pliku

Pole prostokąta:

Pole połowy koła:  

Pole figury:  


Obwód {premium}połowy koła:  

Obwód figury:  


b)

podglad pliku

Pole prostokąta:  

Pole połowy koła:  

Pole figury:  


Obwód połowy koła:  

Obwód figury:  


c)

podglad pliku

Pole prostokąta:  

Pole koła:  

Pole figury:  


Obwód koła:  

Obwód figury:  

Na każdym z poniższych rysunków ...

 

podglad pliku{premium}


 

podglad pliku


 

podglad pliku

Podstawą graniastosłupa, który ma 36

Graniastosłup o podstawie n-kąta ma 3n krawędzi, stąd można sporządzić następujące równanie: {premium}

 

 

 

Odp. B

a) Wyraź podane wielkości w milimetrach...

 

 

 


zatem:

 

 

 

 

 
{premium}

 

 


zatem:

 

 

 

 

 


 

 

 


zatem:

 

 

 

 

 


 

 

zatem:

 

 

 

 

 

Różne punkty A, B, C, D leżą na jednej prostej i AB=5 cm,...

Wykonajmy rysunek pomocniczy:{premium}

podglad pliku

zatem:

 

 


pierwsze zdanie jest fałszywe

drugie zdanie jest prawdziwe