Elementy algebry - 6-szkoly-podstawowej - Baza Wiedzy

Wyrażenia algebraiczne

Wyrażenia algebraiczne to wyrażenia składające się z liczb, liter, znaków działań i nawiasów.

Przykłady:

  • `x+5` 

  • `x^2-y^2` 

  • `2+a` 

  • `3x-5y` 

  • `y^2` 

  • `1/2ah` 

  • `-3/4` 


Uwaga!

Wyrażenie `3*x` możemy zapisać prościej jako `3x`.

Wyrażenie `3*(m+n)` możemy zapisać prościej jako `3(m+n)` .


Uwaga!!

Jeśli w danym wyrażeniu po kropce oznaczającej znak mnożenia występuje liczba NIE WOLNO pominąć kropki. 

Wyrażenia  `3+x*5`  nie można zapisać jako `strike(3+x5)` . 

Wyrażenia `(3m+n)*7` nie można zapisać jako  `strike((3m+n)7)` . 


Przykładowe wyrażenia algebraiczne i sposób ich odczytywania.      

Wyrażenie algebraiczne (zapis) Nazwa (sposób odczytywania)
`3+b`  suma liczb 3 i b
`a+b`  suma liczb a i b
`a-b`  różnica liczb a i b
`x*y`  iloczyn liczb x i y
`m:2`  iloraz liczby m i 2 (iloraz liczby m przez 2)
`2y`  podwojona liczba y,
liczba dwa razy większa od y,
iloczyn liczb 2 i y
`3b`  potrojona liczba b,
liczba trzy razy większa od b,
iloczyn liczb 3 i b
`1/2a`  połowa liczby a
`1/3x`  trzecia część liczby x
`x^2`  kwadrat liczby x
`y^3`  sześcian liczby y
`-2xy`  iloczyn liczb -2, x i y
`x-12`  różnica liczb x i 12, 
liczba o 12 mniejsza od x

 

Obliczanie wartości wyrażeń algebraicznych

Aby obliczyć wartość liczbową wyrażenia algebraicznego należy w miejsce liter (czyli nieznanych liczb) podstawić konkretne liczby (tzn. daną wartość liczbową), a następnie wykonać działania, pamiętając o kolejności wykonywania działań.

Przykład:

  • Obliczyć wartość liczbową wyrażenia $$3a+9-2b$$ dla $$a=2$$ i $$b=-3$$.

    $$3a+9-2b=3•2+9-2•(-3)=6+9+6=21$$

Jednomiany i sumy algebraiczne

  1. Jednomiany

    Jednomian to wyrażenie algebraiczne, które jest pojedynczą literą, liczbą lub iloczynem liczb i liter.

    Przykłady wyrażeń algebraicznych, będących jednomianami: 3a, 4b, 8ac, 5, a, xy, $$1/2•x$$, $$3b^2$$.

    Przykłady wyrażeń algebraicznych, nie będących jednomianami: 3a + 5b, a + b, $$3b^2 + 1$$


    Jednomian zapisujemy w postaci uporządkowanej, tzn. najpierw liczba (współczynnik liczbowy), potem litery w kolejności alfabetycznej. Taki jednomian jest bardziej czytelny.

    Przykład:
    $$x•(-3)•y•2=-6xy$$ ← -6 to współczynnik liczbowy


    Zapisując jednomiany przyjmujemy następujące zasady:

    • Znaku mnożenia stojącego przed literą lub nawiasem nie piszemy, np. zamiast 3•x piszemy 3x, zamiast 3•(m+n)piszemy 3(m+n),
    • Współczynnik 1 również jest pomijany, np. 1•x zapisujemy jako x.
     

    Jednomiany podobne (wyrazy podobne) to jednomiany różniące się co najwyżej współczynnikiem liczbowym.

    Przykłady jednomianów podobnych: $$3x^3$$, $$-5x^3$$, 4,$$5x^3$$

     

    Dodawanie i odejmowanie jednomianów podobnych

    Na podstawie rozdzielności mnożenia względem dodawania (odejmowania) możemy dodawać i odejmować jednomiany podobne, wykonując rachunki na ich współczynnikach liczbowych.

    Przykład: $$3x^2 + 5x^2 = 8x^2$$
     

  2. Suma algebraiczna

    Suma algebraiczna – wyrażenie, które jest sumą lub różnicą kilku jednomianów. Jednomiany występujące w tej sumie nazywamy wyrazami sumy algebraicznej.

    Przykład sumy algebraicznej: $$7a+8c−9+k$$.

Redukcja wyrazów podobnych

Jednomiany podobne to wyrazy sumy algebraicznej (sumy jednomianów) różniące się tylko współczynnikiem liczbowym.


Redukcja wyrazów podobnych
polega na dodaniu wyrazów podobnych.


Przykłady redukcji wyrazów podobnych:

  • `ul(2xy)+ul(ul(6z))-ul(10xy)+ul(ul(z))-k=-8xy+7z-k`  

    Jednomiany podobne to: 2xy i -10xy oraz 6z i z. 

  • `ul(8x)+ul(ul(2y))+ul(ul(ul(9x^2)))+7-ul(x)-ul(ul(3y))-ul(ul(ul(x^2)))=8x^2+7x-y+7` 

    Jednomiany podobne to: 9x2 i -x2, 8x i -x, 2y i -3y    

Zadania powtórzeniowe

Zadanie 1.

Zapisz wyrażenia:

  1. suma liczby 2a i 9
  2. różnica b i a
  3. iloczyn x i y
  1. $$2a+9$$
  2. $$b-a$$
  3. $$x•y$$

Zadanie 2.

Wypisz wszystkie jednomiany, z których zbudowana jest suma $$3a^3+7-6b$$.

$$3a^3+7-6b$$ -> jednomiany: $$3a^3$$, $$7$$, $$-6b$$

Zadanie 3.

Zredukuj wyrazy podobne:

  1. $$ 2a-3a $$
  2. $$ 4bc-6x+7bc-10x $$
  1. $$ 2a-3a=-a $$
  2. $$ 4bc-6x+7bc-10x=11bc-16x $$

Zadanie 4.

Oblicz pole trójkąta prostokątnego, którego jedna z przyprostokątnych ma długość a cm, a druga jest o 3 cm krótsza.

$$a$$ -> jedna przyprostokątna

$$a-3$$ -> druga przyprostokątna

$$P=1/2•a•(a-3)={a^2-3a}/2 $$

Odp.: Pole tego trójkąta prostokątnego ma pole równe $${a^2-3a}/2$$ [$$j^2$$].

Zadanie 5.

Oblicz średnią arytmetyczną liczb $$3x+2$$; $$3x-1$$; $$3x+8$$.

$${3x+2+ 3x-1+ 3x+8}/3={9x+9}/3=3x+3$$

Odp.: Średnia arytmetyczna tych liczb jest równa $$3x+3$$.

Zadanie 6.

Uporządkuj jednomiany w wyrażeniu: $$2/5a • 2,5a •(-5)a$$.

$$2/5 a • 2,5a • (−5)a$$

W powyższym wyrażeniu współczynniki liczbowe są zapisane w formie ułamków zwykłych oraz dziesiętnych.
Zacznijmy od sprowadzenia ułamków do takiej samej postaci – zamienimy ułamek zwykły $$2/5$$ na ułamek dziesiętny:
$$2/5= 4/{10}= 0,4$$

Możemy zapisać:
$$2/5 a • 2,5a • (−5)a = 0,4a • 2,5a • (-5)a = - (0,4 • 2,5 •5)•(a•a•a)=-5•a^3=-5a^3$$

Odp.: Dane wyrażenie przyjmuje postać $$-5a^3$$.

Spis treści

Rozwiązane zadania
Uzupełnij:

Rozwiązanie przedstawiono na rysunku: {premium}

Jakie liczby zaznaczono kropkami na osiach liczbowych?

Odległość między liczbami 7,8 a 7,9 wynosi 7,9- 7,8 = 0,1 , jest to 10 jednostek na osi , więc jednostka naszej osi liczbowej , to 0,1 : 10 = 0,01.

A 7,63

B 7,73{premium}

C 7,86

D 8,00

Odległość między liczbami 5,8 , a 5,9 wynosi 5,9 - 5,8 = 0,1  , są to 2 jednostki osi , więc jednostka naszej osi liczbowej , to 0,1 : 2= 0,05 

E 5,6

F 5,75

G 5,85

H 6

Pomyśl sobie pewną liczbę, pomnóż ją przez 4, wynik ...

Wybieramy dowolną liczbę np. 2 i wykonujemy kolejne działania. 

1) Wybraną liczbę mnożymy razy 4.
   

2) Wynik tego mnożenia, czyli 8, mnożymy razy 5. 
 

3) Wynik poprzedniego mnożenia, czyli 40, mnożymy razy 0,1 (dzielimy przez 10). 
 

Zauważmy, że w kolejnych krokach mnożyliśmy uzyskane wyniki, czyli takie liczby, które wpisalibyśmy w miejsca z pytajnikami. 

Liczba jaką uzyskaliśmy na końcu jest 2 razy większa od wybranej liczby (4 jest 2 razy większe od 2), czyli początkową liczbę należy pomnożyć razy 2 aby otrzymać uzyksany wynik. 


Wybieramy inną liczbę, np. 5 i wykonujemy kolejne działania. 

1) Wybraną liczbę mnożymy razy 4.
    

2) Wynik tego mnożenia, czyli 20, mnożymy razy 5. 
  

3) Wynik poprzedniego mnożenia, czyli 100, mnożymy razy 0,1 (dzielimy przez 10). 
   

Zauważmy, że w kolejnych krokach mnożyliśmy uzyskane wyniki, czyli takie liczby, które wpisalibyśmy w miejsca z pytajnikami. 

Liczba jaką uzyskaliśmy na końcu jest 2 razy większa od wybranej liczby (10 jest 2 razy większe od 5), czyli początkową liczbę należy pomnożyć razy 2 aby otrzymać uzyksany wynik. 


Uzasadnienie:

Przez krateczkę oznaczmy wybraną liczbę. 

Najpierw liczbę tę możymy razy 4, czyli:
 

Uzyskany wynik mnożymy razy 5, czyli:
 

W kolejnym kroku wykonujemy mnożenie przez 0,1, czyli dzielenie przez 10, czyli:
 

Zastanówmy jak zmienia się początkowo wybrana liczba. 

Najpierw mnożymy ją razy 4, następnie wynik mnożymy razy 5, czyli tak jakbyśmy wyjściową liczbę mnożyli razy 20 (4∙5). 
       
W kolejnym kroku wynik mnożymy razy 0,1, czyli dzielimy przez 10. 
 

Oznacza to, że wybraną liczbę możemy pomnożyć razy 2 i również otrzymamy ten sam wynik, który otrzymaliśmy wykonując kolejne mnożenia.    


Brakującą liczbą, którą należy wpisać w prostokącik, jest liczba 2

Zapisz, jaki wynik pojawi się na wyświetlaczu, a jaki znajdzie się w pamięci (...)

Klawisze:                Wyświetlacz:                Pamięć:

MC                               0                             0

2 X 5=                         10                            0

M+                              10                            10

C                                 0                             10

12÷4=                           3                            10

M+                               3                             13

MR                               13                           13 

 

Przeczytaj własności umieszczone na kolorowych karteczkach.

W każdym prostokącie 3,4,5{premium}

W każdym kwadracie 1,2,3,4,5

W każdym równoległoboku  3,4

W każdym rombie 1,2,3,4

Licząc na kalkulatorze, również można się pomylić. Aby tego uniknąć, (...)

    

oblicz w pamięci

a)`20+79=99` 

`435-215=220`{premium}

b)`4*21=84` 

c)`24*100=2400` 

Wypisz sześć trapezów, które nie są równoramienne i które wierzchołkami są cztery spośród zaznaczonych punktów.

AEFG{premium}

BDFG

ACFH

ADFG

CEFG

CDFH

Uzupełnij:

 


 {premium}

 



 


 

 


Podpisz liczby na osi.

Rozwiązanie przedstawiono na rysunku: {premium}