Struktura władzy sądowniczej w Polsce

Władzę sądowniczą w Polsce sprawują sądy. Struktura władzy sądowniczej opiera się na hierarchizacji oraz podziale uprawnień pomiędzy poszczególne sądy, co ma na celu zagwarantowanie porządku. Najniższym szczeblem sądu powszechnego jest sąd rejonowy, od którego wyroków można wnieść apelację do sądu okręgowego. Z kolei od spraw, które w I instancji były rozstrzygane przez sądy okręgowe przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego. Na czele sądów powszechnych oraz wojskowych stoi Sąd Najwyższy, do którego wnoszone są kasacje od wyroków sądów rozstrzygających daną sprawę w II instancji. Z kolei najniższy szczebel w hierarchii sądów wojskowych stanowią wojskowe sądy garnizonowe. Od ich wyroków możliwe jest złożenie apelacji do wojskowych sądów okręgowych.

Z kolei w przypadku sądów administracyjnych niższe w hierarchii organizacyjnej są wojewódzkie sądy administracyjne, od których apelacje składane są do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W Polsce odrębnie funkcjonują jeszcze dwa trybunały: Trybunał Stanu oraz Trybunał Konstytucyjny.

Najważniejsze zadania sądów powszechnych:

rozpatrywanie spraw z zakresu prawa karnego, cywilnego, ubezpieczeń społecznych, prawa pracy, rodzinnego oraz spraw gospodarczych,
sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego,
wykonywanie "innych zadań z zakresu ochrony prawnej, powierzone w drodze ustaw lub przez wiążące Rzeczpospolitą Polską prawo międzynarodowe lub prawo stanowione przez organizację międzynarodową".

Najważniejsze zadania sądów wojskowych:

prowadzenie procesów dotyczących żołnierzy,
możliwość sądzenia osób cywilnych, które dopuściły się określonych czynów (np. szpiegostwa).

Najważniejsze zadania sądów administracyjnych:

badanie zgodności działań administracyjnych z prawem,
możliwość uznania za nieważną lub uchylenia decyzji organu administracji publicznej, która została wydana z naruszeniem prawa,
badanie czy rozporządzenia Rady Ministrów lub zarządzenia ministrów (na podstawie, których wydano orzeczenia budzące kontrowersje) są zgodne z Konstytucją RP.

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach:

zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,
zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,
skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1.
Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.

Najważniejsze zadania Trybunału Stanu:

Sądzenie osób za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą: Prezydent Rzeczypospolitej, Prezes Rady Ministrów, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, oraz członkowie Rady Ministrów, Prezes Narodowego Banku Polskiego, osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie ministerstwem, oraz Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych. Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą również posłowie i senatorowie w zakresie określonym w art. 107 zakaz prowadzenie działalności gospodarczej przez posła.