Hasło polityki „realnej” na przełomie XIX i XX w. oznaczało:
a) program współpracy z rządami państw zaborczych,
b) program zakładający przede wszystkim gospodarczy rozwój społeczeństwa,
c) program liberalny, głoszący równość polityczną wszystkich obywateli,
d) program zakładający stosowanie metod rewolucyjnych w walce politycznej.