Na podstawie wypowiedzi postaci z czwartej części Dziadów: Księdza, oświeceniowego racjonalisty i Gustawa, zbuntowanego młodego romantyka, scharakteryzuj ich światopogląd pod każdym fragmentem wypowiedzi.

KSIĄDZ

„Młodzieńcze, ja głęboko czuję, co cię boli!
 Lecz słuchaj, są tysiące biedniejszych od ciebie. 

Człowiek nie jest stworzony na łzy i uśmiechy, 
Ale dla dobra bliźnich swoich, ludzi.
Jakikolwiek w twardej Bóg doświadcza próbie,
Zapomnij o swym proszku, zważ na ogrom świata. 

Kto zgasił świece? 

Kościół mnie rozkazuje i nadaje władzę,
Oświecać lud, wytępiać reszty zabobonu.

[...] Lecz Dziady, te północne schadzki
Po cerkwiach, pustkach lub ziemnych pieczarach,
Pełen guślarstwa obrzęd świętokradzki,
Pospólstwo nasze w grubej utwierdza ciemnocie.”

 

GUSTAW

„[...] Ach, te to, są książki zbójeckie! (ciska książką)
Młodości mojej niebo i tortury!
One zwichnęły osadę mych skrzydeł
I wyłamały do góry,
Że już nie mogłem na dół skręcić lotu.

Księże! o nie! ty tego nie czujesz obrazu!
Ty cukrowych ust lubej nie tknąłeś ni razu!
Niech ludzie świeccy bluźnią, szaleją młokosy,
Serce twe skamieniało na natury głosy.

Kamienni ludzie! Wy nie wiecie,
Jak ciężka śmierć pustelnika!

Każdy cud chcesz tłumaczyć; biegaj do rozumu...
Lecz natura, jak człowiek, ma swe tajemnice,
Które nie tylko chowa przed oczyma tłumu, (z zapałem)
Ale żadnemu księdzu i mędrcom nie wyzna!

Więc żadnych niema duchów? (z ironią)
Świat ten jest bez duszy?
Żyje, lecz żyje tylko jak kościotrup nagi,
Który lekarz tajemną sprężyną rozruszy?
Albo jest to coś na kształt wielkiego zegaru,
Który obiega popędem ciężaru?”