Na podstawie tekstu wyjaśnij na czym polega rola pisarza w pozytywizmie


Rolę społeczną naczelnego pisarza w epoce realizmu i pozytywizmu określa już nie
górne słowo wieszcz, lecz zgodna z duchem wieku oświecenia nazwa: „nauczyciel
społeczeństwa”. Postawa naukowa, która coraz wyraźniej łączy się w powieści
z kształtowaniem artystycznym, sprawia, że powieściopisarz obejmujący funkcję
nauczyciela jest nade wszystko badaczem. Gdy dawniej pisarz-moralizator wyraźnie
narzucał pewne swoje tezy, teraz poglądy, które autor pragnie wpoić czytelnikom,
coraz częściej przybierają charakter wniosku wynikającego z obiektywnie
i gruntownie poznanej rzeczywistości. Coraz częściej też samo poznanie pewnego
środowiska, pewnego splotu warunków i następstw, pewnego zagadnienia staje się
celem samoistnym, nie środkiem udowodnienia „morału”, jak u dawniejszych
dydaktyków. Gdy powieść potrafi strukturę życia jednostki lub grupy ukazać
w żywym bogactwie i w przekonywającym pięknie prawdy, gdy dostarczy
materiałów dla wydania sądów – zadanie jej odczuwa się jako spełnione.
Zaciekawienie zwraca ona nie tylko ku losowi bohaterów obdarzonych życiem przez
autora, ale ku tej od autora niezależnej „prawdzie życia”, którą odsłania. Chce być
rozdziałem dziejów zbiorowości, historią obyczajów i powtarzających się zarysów
losu ludzkiego, chce być monograficznym opracowaniem pewnych zagadnień
ważnych dla społecznego życia – tylko że nie uogólnienie daje, nie suche schematy,
lecz coś, co wydać ma się takim samym życiem, jak życie realne, ale jaśniejszym odeń
dla umysłu, zrozumialszym. […]
Był Prus bardziej niż ktokolwiek przed nim w Polsce poetą humanitarności
i altruizmu. Był tym, u którego słowo ideał, nic nie tracąc z treści wzniosłej,
przemieniło się w pozytywniejsze, silniej wiążące, choć na pozór skromniejsze
i szarością zabarwione: w słowo obowiązek. W sztuce swej pisarskiej był mistrzem
drobiazgu, lecz umiał także organizować olbrzymi materiał zjawisk w całość jasną,
przejrzystą, niosącą zrozumienie pełne, zmuszającą do głębokiego współczucia.
Był największym u nas pionierem powieści jako organu wiedzy o społeczeństwie.
Juliusz Kleiner, Włodzimierz Maciąg, Zarys dziejów literatury polskiej