Mieczysław Inglot Dramat wyobraźni (gawęda o Kordianie)

Ma piętnaście lat. I dużo czyta. Skąd o tym wiemy? Z pierwszych słów monologu: „Zabił się młody...". To niechybnie wrażenia z lektury. Możemy domyślać się nawet jakiej – ,,Cierpieni młodego Wertera". A zatem książka zbójecka, czytana wówczas ukradkiem, zakazana. Jak działa lektu- ra, taka lektura? Tak jak dzisiaj telewizja. Tak jak dzisiaj mówimy wiele o wpływie telewizji na poczynania dzieci i młodzieży, tak wtedy mówiono o romansach. Na pewno przyczyniły się zatem do ukształtowania postaci Kordiana jako człowieka uczącego się życia z książek i przeżywającego życie według scenariuszy literackich. [..] Piętnaście lat; zawsze myślałem, że to bardzo mało. Zależy jednak w jakiej epoce i w jakiej chwili. Fredro wstąpił do wojska napoleońskiego w 1809 r., roku urodzin Słowackiego. Miał wów- czas 16 lat. Tyle albo i mniej mieli obrońcy Lwowa, dzieci Warszawy, Janek Wiśniewski. [...]
Ale najbardziej istotne wydarzenie pierwszego aktu, samobójstwo inspirowane częściowo przez lekturę, wiąże się jednak z typowym problemem młodzieńczym – nieszczęśliwą miłością. I tu znów mamy wrażenie, że romantyzm stworzył scenariusz aktualny po dziś dzień. Tak to bywa, że talent poetycki wyłania się z impulsów miłosnego zauroczenia. Pierwszym tekstem Kordiana jest wiersz wpisany Laurze do sztambucha'. Jego miłość do Laury jest potencjalnie tragiczna, chociaż w inny sposób niż w jako narzeczoną innego. Tutaj dysproporcja wieku sprawia, że piętnastoletni Kordian nie jest dla Laury partnerem. Traktuje jego uczucia z poblażliwością, raniąc, jakże gwałtownie - wrażliwość Kordiana. [...] Kordian – to „człowiek serca", imię znaczace. Serce to w romantyzmie nie tylko uczucie - to także wyobraźnia, i ona ...] kształtować będzie do końca znana nam część losów bohatera. ..] Serce - uczucie i wyobraźnia - wysuwa się na plan pierwszy również w akcie II, noszącym tytuł, który brzmi: Wędrowiec. A zatem nie apostoł czy pielgrzym, jaku Mickiewicza w Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego. Jest to bowiem podróż z wyboru, przybierająca zarazem kształt „podró- ży sentymentalnej", na wzór tej z powieści Wawrzyńca Sterne'a. [.. W ..] początkowych wersach II aktu zwraca uwage wysoka ocena pierwotnej wizji zagranicy, utożsamianej tutaj obrazowo ze „światem". Owa „dziecięca" wizja zostanie porównana do „ksiąg podróżnych", czyli przewodników po obcych krajach. Każdy szanujący się turysta epoki oświece- nia w pierwszym rzędzie takie właśnie księgi studiował, a jak sam opublikował jakąś „podróż", Cierpieniach młodego Wertera. lam, jak wiemy, Werter spotyka Lottę cytował ją często i gęsto! Kordianowi chodzi jednak o coś więcej: o konfrontację dziecinnych (dziecięcych) wyobrażeń o świecie, czyli iluzji z prawdą. Proces tej konfrontacji ma pomóc w po- znaniu własnego „ja", a jej wynik to probierz stopnia własnej dojrzałości. [.]
Słowacki należał do drugiego pokolenia romantyków, szczególnie uczur jeckie" i w ogóle na relację: wyobraźnia i literatura. To przecież czas rozkwitu zjawiska przenika- nia literatury do życia, z czego pokpiwał sobie Aleksander Fredro, m.in. jako autor Slubów panień- skich. Stąd taka, a nie inna kreacja osobowości Kordiana. Moim zdaniem, jest to studium postaci porażonej nadmiarem wyobraźni, uległej wobec różnych jej wytworów, takich jak literatura, ale także takich jak mitologia narodowa. Uległość wobec tej ostatniej stanie się, w moim przekona- niu, wyznacznikiem tragizmu omawianej postaci.

Na podstawie: Mieczysław Inglot, Drumat wyobruźni (gawęda o Kordianie) [w:) tegoż, Nie tylko o „Kordianie". Studia nad twórczością Juliusza Słowackiego, Wrocław 2002.


sztambuch- modny w XIX w. rodzaj pamiętnika,w którym przyjaciele i znajomi wpisywali na pamiątkę wiersze,aforyzmy czy też umieszczali rysunki.
Cordis-łac.'serce'
Laurence Sterne (1713-1768) - angielski pisarz,autor ,, Podróży sentymentalnej", która zapoczątkowała prąd zwany sentymentalizmem.

Zadanie 1
Opisz analogię,którą autor dostrzega między wpływem na młodzież książek zbójeckich a oddziaływaniem telewizji.