Marian Tatara
"O kojącej roli Pana Tadeusza" 
Odwieczna tradycja epiki nakazuje, by w pierwszych w słowach eposu zwrócić się do istoty nadprzyrodzonej z prośbą o pomoc w opisaniu dziejów bohaterskich
i wydarzeń nadzwyczajnych. Pan Tadeusz zaczyna się jednak nie Od uświęconej Od wieków Inwokacji, Lecz od wyodrębnionej apostrofy Do Litwy, do najbliższej
ojczyzny z wyraźnym wskazaniem że tematem dzieła będzie jej piękno" piękność twą w całej ozdobie/ Widzę i opisuje bo tęsknię po tobie "niespotykana dotąd
w epopei tematyka oraz wysunięcie Na plan pierwszy tęsknoty za utraconym rodzinnym krajem wyraźnie podkreślają wyjątkowy charakter utworu. Poczęte z nostalgi
dzieło musi zawierać w sobie właściwości kojące zarówno dla jego twórcy, jak i dla czytelników tęskniący za dawną polską. Dlatego w swojej budowie musi w
sposób zasadniczy różnić się od tradycyjnego bohaterskiego eposu. Nieprzypadkowo Pierwsza Księga Pana Tadeusza została zatytułowana gospodarstwo, a następna
zamek. Pola skojarzeniowe obu wyrazów różnią się zasadniczo. Gospodarstwo to przede wszystkim rodzinna Zagroda, rodzinny dom, rodzinny dwór. Miejsce wspólne
pracy i wspólnego życia nieodłącznie związane z najbardziej osobistymi przeżyciami i doświadczeniem oraz najbliższym kręgiem osób. Zamek Natomiast w swych obu
znaczeniach (obronna budowla i zabezpieczenie pomieszczenia przed niepowołanym i osobami) przynosi poczucie bezpieczeństwa i ochrony przed złem wkraczającym w nasz
małych świat, ale równocześnie z tego powodu ów wyraz jest pozbawiony ciepła i serdeczności oraz nabiera dwuznacznego zabarwienia uczuciowego. Opis litewskiego
krajobrazu został pozbawiony znaczących szczegółów i nie można go umiejscowić w Żadnej konkretnej okolicy, Co łatwo da się wytłumaczyć tym, że mickiewiczowi chodziło
o wywołanie ogólnego wrażenia wyglądu nadniemeńkiego pejzażu. Z tego powodu opis ten winien być uschematyzowany i nie może być realistyczną fotografią konkretnej
miejscowości. Musi on zawierać w sobie tylko te cechy, które są wszędzie zauważalne: rzeka, łąki, pola uprawne i zalesione pagórki. Soplicowa nie należy więc szukać na mapie,
lecz powinno się go znaleźć tam, Gdzie można dojrzeć ów Typowy krajobraz, przefiltrowany przez wspomnienia i wyobraźnię. Dom mieszkalny zbudowany został na niewielkim
pagórku. Góruje więc nad okolicą. Jest jej centralnym punktem. W dodatku wbrew zasadom hydrologii stoi przy Ruczaju. Strumień na pagórku? chodzi bowiem poecie, by
usytuować go przy wodzie, gdyż woda to życie. Centralne, życiodajne miejsce. Wzgórze, las, źródło było niegdyś siedzibą bóstw słowiańskich. Były miejscami świętymi.
W tradycji Ludowej, w pieśni Ludowej zachowały częściowo swój sakralny charakter. Mickiewicz, wybierając takie otoczenie dworu w soplicowie, nadał mu ludowy
charakter sakralny. Dom rodzinny stał się dla emigranta miejscem świętym. Gdyby bowiem poeta chciał podkreślić pozycję społeczną i znaczenie mieszkańców dworu, ich dom
otoczyłby parkiem, ale równocześnie pozbawiłby ów obraz tego odcienia uczuciowego, jakie on zawiera. I nie bez powodu dwór soplicowski stał się wzorem dla innych
pisarzy i jednym z charakterystycznych motywów literatury polskiej.

1 Stwórz szczegółowy plan tekstu Mariana Tatary