Do jakich tekstów nawiązuje Gombrowicz we fragmentach A–C? Wyjaśnijcie, dzięki czemu się zorientowaliście. Jakie reakcje wywołuje w czytelniku taki opis rzeczywistości (przyroda, elementy przestrzeni)?
A. Przeczuwam [...], że wkrótce nastąpi czas Generalnego Odwrotu. Zrozumie syn ziemi, że nie wyraża się w zgodzie ze swoją najgłębszą istotą, lecz tylko i zawsze w formie sztucznej i boleśnie z zewnątrz narzuconej, bądź przez ludzi, bądź też przez okoliczności. Pocznie przeto lękać się tej formy swojej i wstydzić się jej, jak dotąd czcił ją i nią się pysznił. Wkrótce poczniemy obawiać się naszych osób i osobowości, stanie się nam jasne bowiem, że one bynajmniej nie są w pełni nasze. [...] Wieszcz wzgardzi swym śpiewem. Wódz zadrży przed swym rozkazem. Kapłan zlęknie się ołtarza, a matka wpajać będzie w syna nie tylko zasady, lecz także zdolność umykania się im, iżby go nie przydusiły.
Witold Gombrowicz, Ferdydurke, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987, s. 83.
B. [Profesor] usiadłszy złożył mi kondolencje z powodu śmierci pewnej ciotki, która umarła dość dawno i o której zupełnie zapomniałem.
– Pamięć zmarłych – rzekł Pimko – jest arką przymierza pomiędzy nowymi a starymi laty, podobnie jak pieśń gminna (Mickiewicz). Przeżywamy życie umarłych (A. Comte). Ciotka pana umarła i to jest przyczyna, dla której można, a nawet należy poświęcić jej przyczynek kulturalnej myśli. Nieboszczka miała swoje wady (wyliczył), lecz miała też zalety (wyliczył), przynoszące korzyść ogółowi, w sumie książka niezła.
Witold Gombrowicz, Ferdydurke, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987, s.
C. [...] Czyż wszelka forma nie polega na eliminacji, konstrukcja nie jest uszczupleniem, czy wyraz może oddać co innego jak tylko część rzeczywistości? Reszta jest milczeniem. Czy wreszcie my stwarzamy formę, czy ona nas stwarza?
[...] Już go widzę oczami wyobraźni. Niczego parobek!
Witold Gombrowicz, Ferdydurke, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987, s. 70–71, 190.