Wymień dwa czynniki, które, zdaniem prezydenta miasta, zadecydowały o tym, że Łódź w połowie XIX w. stała się głównym ośrodkiem przemysłu bawełnianego w Królestwie Polskim.

Rozwój Łodzi jako centrum przemysłu bawełnianego w Królestwie Polskim

Z raportu prezydenta m. Łodzi do gubernatora cywilnego warszawskiego z dn. 27 marca 1858 roku [w:] Teksty źródłowe do nauki
historii w szkole, Nr 32, Początki przemysłu i klasy robotniczej w Królestwie Polskim (1815-1870), opr. G. Missalowa, Warszawa 1961,
s. 9-10
Nędzna dawniej mieścina zabudowana nędzniejszymi jeszcze kilkudziesięcioma
chatami, zamieszkała przez samych rolników, z upływem lat 36 zmieniła się w pierwsze
po Warszawie miasto, a mieszcząc w sobie wszystkich oddziałów fabryki i rękodzielnie stała
się nieomal metropolią przemysłu krajowego, zwłaszcza pod względem wyrobów
bawełnianych. Z chwilą przeznaczenia Łodzi na miasto fabryczne znajdowało się domów
112, ludności 799. Dochody Kasy Miejskiej wynosiły rbs 361 k. 803, a skarb z dzierżawy
konsumpcyjnej miał rocznie rbs 563 k. 10. W lat 24 skutkiem zaprowadzenia fabryk
i osiedlenia się cudzoziemców, to jest w roku 1845 liczyło już domów 1.086, ludności13.950.
Dochody Kasy Miejskiej podniosły się do rbs 10.707 k. 14, z konsumpcji pobierał skarb
Królestwa rbs 16.429.[…] Tak szybki wzrost miasta w ludność, domy i zakłady fabryczne zawdzięcza się
wprawdzie szczególnej opiece Rządu przez ustanowienie i utrzymywanie aż dotąd jeszcze ceł
protekcyjnych i wyrobienie kilku dróg bitych, przyznać jednak należy, że otworzenie drogi
żelaznej warszawsko-wiedeńskiej wiele się do tego przyczyniło.

1 Potaż – węglan potasu, drobny proszek stosowany do wyrobu szkła, mydła, środków piorących
oraz w farbiarstwie.
2 Piazza Navona – jeden z najokazalszych placów w Rzymie.