Rusyfikacja - była to polityka Rosji, mająca na celu wynarodowienie i zrusyfikowanie Polaków zamieszkujących ziemie polskie wcielone w wyniku rozbiorów do państwa rosyjskiego. Działania rusyfikacyjne objęły tereny bezpośrednio wcielone do Rosji oraz terytorium Królestwa Polskiego. Polityka rusyfikacyjna nasiliła się zwłaszcza po klęsce powstania styczniowego z lat 1863-1864. Zniesiono wówczas odrębność administracyjną Królestwa Polskiego, zmieniając jego nazwę na Kraj Nadwiślański. Polskich urzędników zastąpiono rosyjskimi, zniesiono wolność słowa, wprowadzając cenzurę, językiem urzędowym został język rosyjski. Represje dotknęły również Kościół katolicki. Zlikwidowano klasztory oraz skonfiskowano większość majątków kościelnych. Przeprowadzono również całkowitą rusyfikację szkolnictwa. Do szkół wprowadzono język rosyjski, pozostawiając język polski jako przedmiot nadobowiązkowy, wykładany po rosyjsku. Tylko religia mogła być wykładana po polsku.

Germanizacja - polityka Prus zmierzająca do dyskryminacji Polaków pod względem politycznym i gospodarczym, mająca na celu wynarodowienie polskiej ludności. Działania germanizacyjne nasiliły się zwłaszcza po klęskach polskich powstań narodowych, jednak ich największe natężenie przypadło w zaborze pruskim na okres rządów kanclerza Rzeszy - Otto von Bismarcka (lata 1861-1890, zjednoczenie Niemiec). Niemiecki polityk w jednym ze swych listów pisał: "Bijcie Polaków, ażeby aż o życiu zwątpili. Mam wielką litość do ich położenia, ale jeżeli chcemy istnieć , to nie pozostaje nam nic innego, jak ich wytępić". Zaczęto wówczas znosić polskie nazwy i zastępować je niemieckimi, w szkołach język niemiecki funkcjonował jako język wykładowy, jedynie religii nauczano w języku polskim. Prusacy chcieli, aby Wielkopolska i Pomorze stały się ziemiami czysto niemieckimi. W 1871 r. Bismarck rozpoczął realizację polityki zwanej "Kulturkampf" - walka o kulturę, wymierzonej w Kościół katolicki i Polaków, którzy w większości byli katolikami. Rozpoczęto również akcję masowego wysiedlania Polaków nieposiadających obywatelstwa niemieckiego, tzw. "rugi pruskie". Akcja ta objęła prawie 26 tysięcy osób. Z czasem nakazano nauczania religii w języku niemieckim i wprowadzono prawo nakazujące Polakom uzyskanie specjalnego zezwolenia na budowę domów (protest Michała Drzymały).