Napoleon Bonaparte - żył w latach 1769-1821, cesarz Francuzów (1894-1814 i 1815 r.), król Włoch (1805-1814 r.), wybitny polityk i wódz. W 1799 r. z poparciem wojska dokonał zamachu stanu we Francji (18 brumaire'a) i objął władzę jako pierwszy konsul. W swoim ręku dzierżył władzę wykonawczą i inicjatywę ustawodawczą. Wprowadził wiele reform, ustanowił konstytucję (1802 r.), zawarł konkordat z papieżem (1801 r.), zreorganizował administrację państwową. Wyrazem zmian w systemie prawnym był wprowadzony przez niego Kodeks Napoleona. Przez całe swoje panowanie prowadził wojny z koalicjami antyfrancuskimi (tzw. wojny napoleońskie). W wyniku jego polityki większa część Europy znalazła się pod wpływami Francji.

Napoleon Bonaparte był jednym z najwybitniejszych francuskich dowódców wojskowych. W 1799 roku opromieniony dotychczasowymi sukcesami wojskowymi - (liczne zwycięstwa we Włoszech nad armią austriacką oraz walki w Egipcie) przejął władzę we Francji. Początkowo jako jeden z konsulów, następnie jako cesarz Francuzów. Rządy Napoleona były pasmem ustawicznych wojen. Francja przez długi czas odnosiła zwycięstwa nad największymi i najsilniejszymi europejskimi państwami.

Przeciwko autorytarnym rządom cesarza zawiązywały się kolejne koalicje antyfrancuskie, pragnące ograniczyć zuchwałość wielkiego wodza i uporządkować sytuację polityczną w Europie. W skład koalicji wchodziło wiele państw europejskich. Po cesarskiej koronacji Napoleona Bonaparte, zawiązała się trzecia koalicja antyfrancuska. Napoleon wyruszył przeciw Austrii i 20 października 1805 roku pokonał jej wojska w bitwie pod Ulm. Losy wojny przesądziła jednak słynna bitwa pod Austerlitz (2 grudnia 1805 roku) zwana bitwą "trzech cesarzy". Walczyli w niej: Napoleon, cesarz rosyjski Aleksander I oraz władca austriacki Franciszek II. Rozgromienie sił koalicyjnych spowodowało, że Austria wystąpiła z wojny. Zawarty w grudniu 1805 r. pokój w Preszburgu spowodował, że utraciła ona Wenecję, Istrię i Dalmację a także zobowiązała się wypłacić Francji odszkodowanie. Ponadto rozwiązano Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, a cesarz Franciszek II przyjął tytuł cesarza austriackiego, a nie rzymskiego.

Po klęsce w bitwie pod Austerlitz z mapy Europy zniknęło liczące prawie dziewięćset tysięcy lat Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, nawiązujące do tradycji starożytnego imperium rzymskiego i średniowiecznego cesarstwa Karola Wielkiego. Koniec tzw. I Rzeszy Niemieckiej spowodował włączenie niemieckich ziem, położonych na wschód od Renu do Francji. Z reszty państw niemieckich Napoleon utworzył w 1806 roku Związek Reński. Składał się on z 16 mniejszych państw niemieckich - podniesionych do rangi królestw i księstw. Sam Napoleon prowadził politykę zagraniczną Związku Reńskiego. Tak wielkim zmianom na kontynencie europejskim sprzeciwiły się Prusy. Razem z Wielką Brytanią i Rosją utworzyły one kolejną koalicję antyfrancuską. Napoleon po raz kolejny zadał klęskę Prusakom w bitwach pod Jeną i Auerstedt. Klęska pruska była zdumiewająca. Armia fryderycjańska, uchodząca za jedną z najlepszych w Europie przestała istnieć. Francuzi zajęli Berlin i większość pruskich twierdz.

21 listopada 1806 roku Napoleon ogłosił tzw. "dekret o blokadzie kontynentalnej", który zakazywał handlu z Wielką Brytanią wszystkim państwom pozostającym pod kontrolą francuską. Marszałkowie otrzymali rozkaz zajęcia wszystkich wybrzeży Morza Północnego i Bałtyku. Blokada kontynentalna miała na celu odcięcie Anglii od jakiejkolwiek wymiany handlowej z państwami Europy. Zamknięcie europejskich portów dla brytyjskiej floty odcięło Zjednoczone Królestwo od rynków zbytu i dostaw surowców. W tej sytuacji rząd brytyjski zwrócił się do Rosji z propozycją udzielenie subwencji finansowych w zamian za podjęcie dalszych działań zbrojnych przeciwko Francji. Aleksander I, obawiając się zmiany stosunków politycznych w Europie Środkowej, przystał na tą propozycję. Blokady kontynentalnej nie przestrzegano, była ona notorycznie łamana, ponieważ jej skutki były również negatywne dla gospodarki państw europejskich. W Hiszpanii znacznemu ograniczeniu uległ handel z koloniami. Blokada kontynentalna odbiła się także w znacznym stopniu na gospodarce rosyjskiej. Rynek angielski był głównym odbiorcą zboża rosyjskiego. Również Francja poniosła straty, ponieważ była odbiorcą angielskiej wełny. Blokada Kontynentalna została zniesiona w 1812 roku.

Wygrane bitwy wskazywały Napoleonowi kierunek dalszych podbojów - Rosję. W 1812 roku Napoleon Bonaparte rozpoczął wojnę z carem Aleksandrem I, Rosją - jedynym niepokonanym jeszcze przeciwnikiem na kontynencie. Miał do dyspozycji blisko półmilionową armię, a w niej także polskie oddziały Księstwa Warszawskiego. Aby zachęcić Polaków do udzielenia wsparcia w tej wojnie, Napoleon nazwał ją "drugą wojną polską" sugerując, że po pokonaniu cara odbudowana zostanie Polska w przedrozbiorowych granicach. Niestety, nieudana wyprawa na Moskwę w 1812 roku i klęska przesądziły o losach cesarza Francuzów. Stracił tron i w 1815 roku został zesłany na odległą Wyspę Świętej Heleny, która znajdowała się u wybrzeży Afryki. Na wyspie Napoleon Bonaparte zakończył życie, zmarł 5 maja 1821 roku. Polacy utracili swego protektora oraz stworzone przez niego Księstwo Warszawskie.

Losy Polaków i polskich ziem pod zaborami

Nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości ożyły pod wpływem wieści o zwycięstwach odnoszonych nad Austriakami przez dowodzącego we Włoszech gen. Bonaparte. Dzięki zabiegom emigrantów w Paryżu, generał Jan Henryk Dąbrowski uzyskał zgodę Dyrektoriatu na zorganizowanie polskich legionów w Republice Lombardzkiej utworzonej przez Bonapartego w północnych Włoszech;
Patrioci w kraju i na emigracji mieli nadzieję, że legiony staną się zalążkiem odbudowanego wojska polskiego. Liczyli też, że ich walka u boku Francuzów skłoni dyplomację francuską do podjęcia sprawy niepodległości Polski podczas negocjacji pokojowych;