Wojny grecko-perskie podjęte w latach 490-449 p.n.e. próby podboju Grecji przez perskie imperium Achemenidów. Okres wojen zakończył tzw. pokój Kalliasa w 449 r. p.n.e., na mocy którego Persja zrzekła się hegemonii na Morzu Egejskim i uznała niezależność greckich kolonii.

Przyczyny wojen grecko - perskich:

Postępująca ekspansja państwa perskiego i podbój poleis greckich położonych w Azji Mniejszej.
W 499 r. p.n.e. w Milecie położonym w Jonii wybuchło powstanie (jońskie). Przywódcy zrywu zwrócili się o pomoc do rodaków z Grecji właściwej. Pomocy rodakom udzieliły Ateny i Eretria. Wysłały one do Azji Mniejszej swoje okręty. Zryw zakończył się w 494 r. p.n.e. porażką Greków. Klęska powstania stała się bezpośrednią przyczyną wyprawy perskiej przeciw greckim poleis leżącym w Europie.
Ateny oraz Sparta odmówiły uznania władzy Dariusza (symboliczne żądanie "ziemi i wody"). Według podania - Spartanie wrzucili heroldów Dariusza do studni, a Ateńczycy do jamy ziemi i kazali im zabrać stamtąd "ziemię i wodę" dla króla.
Ateńczycy narazili się Persom - udzieleniem pomocy Jonom, natomiast Persowie Ateńczykom - poparciem tyrana Hippiasza pragnącego odzyskać władzę w polis.

Przebieg wojen grecko-perskich

I. Powstanie jońskie. W latach 499-494 p.n.e. Grecy zamieszkujący wybrzeże Azji Mniejszej zwanym jońskim wzniecili powstanie przeciwko władzom perskim. Ich głównym sprzymierzeńcem były Ateny, które wysyłały swoją pomoc militarną. Walki trwały kilka lat i zakończyły się klęską Greków. Symbolem tych wydarzeń stał się Milet, który został całkowicie zburzony, a jego mieszkańców wybito lub wzięto do niewoli.

II. Wyprawa Dariusza I przeciwko Atenom. Po uporaniu się z powstaniem na terenie wybrzeża jońskiego, król perski w 490 r. p.n.e. najechał na Grecję, aby jej mieszkańcy raz na zawsze przestali ingerować w wewnętrzne sprawy Persji. Kampania zakończyła się ona klęską Persów w bitwie pod Maratonem.

III. Druga inwazja perska na Grecję. Armia perska prowadzona przez króla Kserksesa doprowadziła do klęski spartańskich oddziałów dowodzonych przez Leonidasa w bitwie pod Termopilami w 480 r. p.n.e. Zwycięstwo Greków przyszło trochę później. Temistokles wódz ateński opracował plan odparcia perskiej inwazji poprzez wydanie wrogom bitwy morskiej, która rozegrała się pod Salaminą. W 479 r. p.n.e. rozegrała się bitwa pod Platejami, która całkowicie przesądziła o klęsce Persów i zakończyła wieloletnią wojnę.

Bitwy, które zdecydowały o zwycięstwie Greków:

Bitwa pod Maratonem
Bitwa pod Salaminą
Bitwa pod Platejami

Skutki wojen grecko-perskich

Poleis greckie zachowały niezależność. Dwie najsilniejsze z nich - Ateny (dowodziły na morzu) i Sparta (dowodziła na lądzie) zaczęły
rywalizować ze sobą o hegemonię (przywództwo) w Grecji.
Zwycięstwo Greków w zmaganiach z Persami utwierdziło ich w przekonaniu o wyjątkowości oraz umożliwiło dalszy rozwój cywilizacji tworzącej podstawy dzisiejszej Europy.
Nastąpiło zahamowanie ekspansji państwa perskiego w kierunku zachodnim.
Bohaterowie spod Maratonu (Filippiades) oraz Termopil (Leonidas, 300 Spartan) na trwałe zapisali się w kulturze europejskiej (np. bieg maratoński, polskie Termopile).
Utworzono symmachię ateńską
Wojny miały wpływ na rozwój kultury i demokracji w Atenach.