Przyczyny kryzysu państwa polskiego w XI wieku:

Niezadowolenie ludności z ciężaru utrzymywania aparatu państwowego i kościelnego;

Kontynuowanie przez Mieszka II agresywnej polityki Bolesława Chrobrego, która wywołała wspólny sprzeciw ze strony cesarstwa i Rusi Kijowskiej;

Wyczerpanie państwa długotrwałymi i ciężkimi wojnami;

Nasilające się spory dynastyczne wewnątrz monarchii piastowskiej;

Wzrost udziału możnych w rządach, osłabienie pozycji panującego;

Powrót do podziałów plemiennych (usamodzielnienie Mazowsza) i dawnych wierzeń.

Mieszko II rozpoczął swoje panowanie w 1025 roku. Tego roku odbyła się jego koronacja na króla Polski. Od początku przejęcia władzy musiał borykać się z problemami ze strony swoich braci: Bezpryma i Ottona, którzy zawierając sojusze z cesarzem Konradem II, władcą Czech oraz księciem ruskim starali się zdetronizować Mieszka i objąć polski tron.

W wyniku wypraw zorganizowanych przez sąsiadów państwa Mieszka II, Polska utraciła Morawy, Milsko i Łużyce, Grody Czerwieńskie. Bezprym, natomiast wspierany przez władcę Czech wkroczył do kraju i przejął władzę. Mieszko II był zmuszony do ucieczki z Polski;
Aby pozyskać przychylność cesarza Bezprym odsyła mu insygnia koronacyjne. Do Niemiec zawozi je jego macocha Rycheza. W 1032 roku Bezprym został zamordowany;
W tym czasie narastały bunty społeczne skierowane w religię chrześcijańską oraz możnych nazywane reakcją pogańską. Główne ogniska buntu występowały na terenie Wielkopolski, gdzie ludność wkraczała do kościołów, grabiła je i kamienowała duchownych;
W 1032 roku Mieszko II przy pomocy cesarza powraca do Polski, jednak musiał się zrzec korony uznać swoją lenną zależność od cesarza;
W 1034 roku umiera Mieszko II i tron po nim obejmuje jego syn Kazimierz;
Panowanie Kazimierza Odnowiciela zostało przerwane przez bunt możnych, który zmusił władcę do ucieczki z kraju;
W 1038 roku dochodzi do najazdu księcia czeskiego Brzetysława, który łupi i niszczy Śląsk i Wielkopolskę. Z katedry wykrada relikwię świętego Wojciecha. Śląsk staje się ziemią czeską;
Następuje kolejna reakcja pogańska, głównie na terenach złupionej Wielkopolski. Niszczono wówczas grody, kościoły, zabijano przedstawicieli duchowieństwa, możnych, czy drużynników;
W 1039 r. przy wsparciu wojsk cesarskich Henryka III do Polski przybywa Kazimierz Odnowiciel, który przejmuje władzę w państwie.

Kazimierz Odnowiciel korzystając z pomocy cesarza wrócił do kraju wraz z pomocą finansową oraz wojskową. Udało mu się odzyskać większość ziem zagarniętych przez Brzetysława, a także zabrał się za uporządkowanie sytuacji wewnętrznej w kraju. Jego starania rozpoczęły odbudowę kraju po ogromnym kryzysie. Także Kazimierz Odnowiciel wytworzył w Polsce nowoczesny, wówczas system feudalny, w którym wojownicy, zamiast stanowić drużynę za walkę otrzymywali nadania ziemskie. Książę, również przeniósł stolicę do Krakowa.