"Opowiem o środkach, za pomocą których uprawia się pola. Ważne są narzędzia wydające dźwięki, to jest niewolnicy. Niewolnicy nie powinni być ani lękliwi, ani zuchwali. Ci niewolnicy, którzy nimi kierują, powinni umieć czytać i pisać i posiadać pewne wykształcenie, być uczciwi oraz starsi wiekiem. Oprócz tego jest rzeczą bardzo ważną, aby ci, którzy nadzorują, byli obeznani z rolnictwem. Powinien nadzorca nie tylko wydawać polecenia, ale również pracować, aby idąc za przykładem, naśladowano go i aby wiedziano, że on im słusznie rozkazuje, ponieważ posiada większą wiedzę. Nie należy im pozwalać, aby wydawali polecenia, używając częściej bata niż nagany słownej, jeśli ten sam skutek można osiągnąć tym sposobem. Nie należy nabywać zbyt wielu niewolników tej samej narodowości, gdyż to przede wszystkim jest przyczyną domowych niesnasek. Trzeba zjednać sobie nadzorców, okazując im pewien szacunek, a z robotnikami, którzy wyróżniają się spośród innych, trzeba również naradzać się nad tym, jakie prace powinny być wykonane, ponieważ w wypadku takiego postępowania będą przekonani, że nie są lekceważeni przez gospodarza i coś znaczą."

A. Określ, do jakich prac wykorzystywano niewolników w starożytnym Rzymie.

B. Opisz, jak w starożytnym Rzymie właściciele traktowali niewolników.

C. Jak karano niewolników sprawiających kłopoty swoim właścicielom?

D. Jakie cechy powinien mieć dobry niewolnik?