Józef Piłsudski

Odzyskanie przez Polskę niepodległości nieodłącznie kojarzy się z sylwetką Józefa Piłsudskiego (1867-1935). Związany był z Polską Partią Socjalistyczną (PPS), której przewodniczył. W 1904 r. stanął na czele Organizacji Bojowej PPS. Zainicjował także powstanie tajnych organizacji wojskowych (Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego), które stały się fundamentem dla utworzonych w 1914 r. Legionów Polskich. Walczyły one podczas I wojny światowej po stronie państw centralnych. W tym samym roku Piłsudski powołał Polską Organizację Wojskową (POW), której początkowym celem było prowadzenie działalności wywiadowczo-dywersyjnej przeciwko Rosji.

W 1917 r., podczas trwania I wojny światowej, Piłsudski odmówił złożenia przysięgi wierności władcom Niemiec i Austro-Węgier (kryzys przysięgowy). Skutkiem tej decyzji było jego aresztowanie i przewiezienie dowódcy legionistów do twierdzy w Magdeburgu. Pozostali żołnierze zostali internowani w obozie w Szczypiornie i Beniaminowie. POW przeszła wówczas do działań antyniemieckich.

Przedstawione powyżej poczynania Piłsudskiego umocniły jego autorytet. W oczach Polaków stał się symbolem konsekwentnych działań niepodległościowych przeciwko wszystkim zaborcom. Po uwolnieniu z twierdzy magdeburskiej przybył do Warszawy 10 listopada 1918 r. Następnego dnia przejął władzę wojskową, a 14 listopada – pełnię władzy z rąk Rady Regencyjnej. Kilka dni później (16 listopada) wysłał do przywódców państw telegram potwierdzający powstanie niepodległej Polski. W II Rzeczpospolitej odgrywał istotną rolę podczas walk o przebieg granic państwa, ale także był jedną z czołowych postaci sceny politycznej.

Roman Dmowski