"Narodzie nieszczęśliwy! Dokąd jeszcze będziesz igrzyskiem namiętności [...] możnowładztwa? Mocarstw otaczających Cię naokoło niewolniczym ludem i Twej własnej ciemnoty? [...] [Czy to możliwe], aby w końcu XVIII wieku, w tym czasie, gdzie niewolnicze narody odważnie swe potargały kajdany, Polska jedna w przeciągu lat dwóch po wszystkich pracach, usiłowaniach, po tylu doświadczeniach została bez rządu, bez wolności, bez pewnej nadal egzystencji. Mamy tak okropną sami sobie wyznać prawdę: że Polak [...] nie jest zdolny sam dla siebie rządu napisać? [...] Chcecie być wolni? Trzeba, żebyście sobie wolności przepisali prawidła [...] jeżeli naród polski pragnie dźwignąć się przez nowe prawodawstwo, [...] winien [zaufać] wybranym osobom, żeby [całe nowe prawo] od ich woli zupełnie zależało, winien na koniec z takim posłuszeństwem przepisane sobie przyjąć prawa, jak gdyby je z rąk samego nieba odebrał."

Odpowiedz, nad czym ubolewa Hugo Kołłątaj?