Na ile diagnoza autora tekstu zachowuje aktualność w dzisiejszej Polsce?


Negatywne cechy Polaków oddziałujące na życie gospodarcze i społeczne, scharakteryzowane przez Władysława Grabskiego w wydanej w 1927 r. publikacji Dwa lata pracy u podstaw państwowości naszej (1924–1925).

Pragniemy wszyscy mierzyć się z Zachodem. Ale duchowo zanadto tkwimy w zakorzenionych na wykach Wschodu. Dla ogromnej większości ludu ideałem życiowym jest, aby spokojnie przeżyć, czyli wegetować przy ograniczeniu potrzeb do minimum. Tym się tłumaczy ogromnie niska wydajność naszych mniejszych gospodarstw rolnych. Co zaś do naszych pracodawców, to ogromna większość patrzy na swoje warsztaty jedynie jako na nabyte prawo do wygodnej egzystencji bez konieczności codziennej systematycznej pracy.

Cale życie nasze zbiorowe, szkoły, stowarzyszenia, kooperatywy (tj. spółdzielnie) i wszelkie organizacje życia publicznego powinny się przejąć odpowiedzialnością za losy wychowania naszego narodu. Każde z tych ogniw powinno być świadome, że służy ono do celów wytworzenia selekcji elementów czynnych i do wykorzeniania pasożytnictwa. Dziś jest często wprost odwrotnie. Różne placówki to przytułki dla osób, które szukają jedynie sposobności dla spokojnej egzystencji. Gdy kto chce kogo niezdatnego usunąć, patrzą na niego jako na człowieka bez serca.

Powinniśmy wyrobić w sobie cnoty gospodarcze. Choć mylnym byłby sąd, że jesteśmy rozrzutni, ale nie możemy powiedzieć, byśmy dostatecznie posiadali, jako ogół, cnotę oszczędności. W wielu dziedzinach pracujemy dobrze, ale zamiłowanie do intensywnej pracy jest na ogół zbyt słabe za równo u dołu, jak i u góry. Spóźnianie się jest pospolitą i powszechną, a złośliwą gospodarczo wadą. Nie możemy się poszczycić tym, byśmy byli zahartowani na znoszenie przeciwności gospodarczych. Sposób reagowania przesadny opinii na każdą klęskę, skala wyrzekań na doznawane trudności wskazują na brak cnoty wytrwałości i hartu gospodarczego naszej duszy zbiorowej,

W. Grabski, Myśli o Rzeczypospolitej". Autonomia, reforma. edukacja obywatelska. Wybór myśli politycznych i społecznych, oprac. M.I M.M. Drozdowscy, Kraków 1988.