Geneza wybuchu Powstania Warszawskiego w 1944 r.

- Decyzja o podjęciu powstańczej walki z Niemcami w Warszawie została podjęta dopiero w drugiej połowie lipca 1944 r. Wcześniej kierownictwo Armii Krajowej nie zakładało działań zbrojnych w stolicy - dla uniknięcia zniszczeń i cierpień ludności cywilnej. W ramach akcji "Burza" polskie oddziały miały koncentrować się poza stolicą i wkroczyć do niej po wycofaniu się Niemców lub w natarciu wraz z Armią Czerwoną.

- Decyzji o podjęciu walki zbrojnej w Warszawie, wbrew uprzednim planom, właściwie nie konsultowano z rządem polskim w Londynie ani z Naczelnym Wodzem - gen. Kazimierzem Sosnkowskim. Było to błędem, gdyż rezydujący w Londynie Polacy mieli lepsze pojęcie o aktualnym układzie sił i stosunku mocarstw do kwestii polskiej. O planach powstańczych powiadomiono Londyn dopiero 25 lipca, nie pozostawiając wiele czasu na reakcję.

- Komenda Główna AK w Warszawie nie miała żadnego kontaktu z wojskami sowieckimi ani wiedzy o ich dokładnych planach. Powstanie miało w zamyśle zaskoczyć Rosjan. Niemal wszyscy w sztabie AK byli przekonani, że Armia Czerwona wkrótce zajmie Warszawę.

Przyczyny wybuchu Powstania Warszawskiego:

- Szybkie przemieszczanie się oddziałów Armii Czerwonej w kierunku Wisły. Warszawiacy widzieli ciągnące się ulicami rozbite i zdemoralizowane jednostki niemieckie, wydawało się wówczas, że odzyskanie wolności jest bliskie.

- Wzrost nastrojów antyniemieckich wśród ludności polskiej stolicy, zwłaszcza wśród żołnierzy Armii Krajowej. Po pięciu latach okupacji, publicznych egzekucji i łapanek każdy chciał w końcu odpłacić agresorom.

- Informacje o losach ujawniających się oddziałów AK. Docierające ze wschodu informacje o aresztowaniach oddziałów AK na Wileńszczyźnie, Lubelszczyźnie i Rzeszowszczyźnie zmusiły dowództwo AK o rozważeniu decyzji o wybuchu powstania.

- Włączenie Warszawy do planu "Burza". Stolica miała wystąpić wobec Armii Czerwonej w roli gospodarza.

- Powstanie Polskiego Komitetu Wyzwolenie Narodowego (PKWN) w lipcu 1944 r.

- Działania Józefa Stalina, dążącego do sprowokowania wybuchu powstania w polskiej stolicy.