3. Sformułuj na podstawie tekstu źródłowego oraz swojej wiedzy argumenty „za” i „przeciw” oskarżeniu Jerzego Sebastiana Lubomirskiego o zdradę kraju.



Źródła rokoszu Lubomirskiego

[...] Kłopoty monetarne w Rzeczypospolitej związane były z opóźnieniami w płaceniu podatków i pustkami w skarbie, gdy trzeba było płacić żołd wojsku [...]. Wtedy pojawiła się na dworze królewskim koncepcja poratowania skarbu obniżeniem stopy pieniężnej. [...] z upoważnienia sejmu 1658 roku komisja mennicza zawarła umowę z sekretarzem królewskim [...], zezwalającą mu wybicie monety, w której ilość srebra została obniżona o 20–30% lub która była tylko miedziana. Proceder ten powtórzono w 1662 roku, kiedy dla zaspokojenia żądań wojska podobne uprawnienia otrzymał dzierżawca mennic koronnych Andrzej Tynff. W rezultacie jego działalności nastąpił znaczny spadek wartości pieniądza polskiego. [...] Powszechnie obarczano winą za ten stan Jana Kazimierza. [...] Na takim podłożu, gdy obawy o ograniczenie wolności szlacheckiej wiązały się z pretensjami o niedostatki ekonomiczne, łatwo było uzyskać poparcie dla wszelkiej krytyki dworu i króla [...]. Dwór, którego kroki w polityce [...] nie przynosiły żadnych sukcesów, usiłował również ze swej strony znaleźć kogoś, na kogo można by zrzucić odpowiedzialność za wszelkie niepowodzenia. Osobą taką stał się Jerzy Sebastian Lubomirski.

Marszałek wielki koronny i hetman polny [...] zdolności militarne łączył z nieopanowanymi ambicjami politycznymi, które pchały go do konszachtów z sąsiadami Rzeczypospolitej [...]. Dobrze przysłużył się Polsce w dobie najazdu szwedzkiego, później jednak swym postępowaniem udaremnił dzieło niezbędnej dla państwa reformy ustrojowej. Jego horyzonty polityczne były bowiem zbyt ciasne, nie wykraczające poza ideały szlacheckiego tradycjonalizmu. [...]

Posiadając rozległe dobra na pograniczu polsko-węgierskim, co wiązało go z cesarzem, Lubomirski popierał plany elekcji vivente rege, póki odpowiadało to interesom Habsburgów. Gdy pojawiła się [francuska] kontrkandydatura [...], stanął na czele opozycji. Nie mógł się pogodzić ze wzrastającą rolą królowej [Ludwiki Marii], która coraz wyraźniej kierowała wielu sprawami królestwa, wodząc męża „jak mały Etiopczyk słonia”, według oceny współczesnych. Zajęła więc miejsce, które pragnął dla siebie Lubomirski, kierując się wzorem kardynała Richelieu.

Źródło: J.A. Gierowski, Wielka historia Polski, t. 5: Rzeczpospolita w dobie złotej wolności (1648–1763), Kraków 2001, s. 103–105.

Czy Jerzy Sebastian Lubomirski dopuścił się zdrady kraju?

Argumenty „za” :
Argumenty „przeciw” :