Władysław Herman i jego następcy – Zbigniew i Bolesław Krzywousty (poziom ponadpodstawowy)

utworzone przez | sty 6, 2023 | Historia, Na polskim tronie - Piastowie, Szkoła ponadpodstawowa

Następcą Bolesława Szczodrego został jego brat – Władysław Herman. Jako władca nie odnotował choćby jednego większego sukcesu. Ulegał wpływom innych osób i nie poradził sobie z własnymi synami: Zbigniewem oraz Bolesławem Krzywoustym.

W artykule:

Biogram Władysława Hermana

Przydomek

Sytuacja po śmierci Bolesława II Szczodrego

Sytuacja rodzinna Władysława Hermana

Polityka wewnętrzna Władysława Hermana

Polityka zagraniczna Władysława Hermana

Bilans rządów Władysława Hermana

Biogram Władysława Hermana

Lata życia: między 1042 r. a 1044 r. – 4 czerwca 1102 r.
Lata panowania: 1079 r. – 4 czerwca 1102 r. jako książę Polski.

Rodzina
1. Pierwsza żona: N. N.

Dzieci z pierwszego małżeństwa:

  • Zbigniew (między 1070 r. a 1073 r. – po 1114 r.), książę Polski.

2. Druga żona: Judyta Przemyślidka (ślub ok. 1080 r.), córka króla Czech Wratysława II.

Dzieci z drugiego małżeństwa:

  • Bolesław III Krzywousty (20 sierpnia 1086 r. – 28 października 1138 r.), książę Polski.

3. Trzecia żona: Judyta Maria (ślub ok. 1088 r.), córka cesarza Henryka III Salickiego, wdowa po królu Węgier Salomonie.

Dzieci z trzeciego małżeństwa:

  • N. N. – córka, żona księcia kijowskiego Jarosława;
  • Agnieszka – opatka klasztoru w Gandersheim i Kwedlinburgu;
  • N. N. – córka, żona polskiego możnego.
J. Matejko, „Władysław I Herman”,  rysunek z cyklu „Poczet królów i książąt polskich”, 1890-1892.

Ryc. 1. J. Matejko, „Władysław I Herman”, rysunek z cyklu „Poczet królów i książąt polskich”, 1890-1892.

Przydomek

Władysław Herman nie miał przydomka. Miał za to dwa imiona. Taka sytuacja zdarzała się w dynastii piastowskiej już wcześniej (np. Mieszko II Lambert). Drugie imię – Herman – nawiązuje do Hermana II, biskupa Kolonii, brata królowej Rychezy (żona Mieszka II). Władca nie korzystał jednak ze swojego imienia zbyt często. W źródłach występuje po prostu jako Władysław.

Pierwsze imię księcia budzi wiele wątpliwości. Historycy mają kilka hipotez na temat jego pochodzenia. Najważniejsze koncepcje mówią o tym, że imię:

  • nawiązuje do dawnego księcia Lędzian,
  • łączy się z Włodzimierzem Wielkim, który przyczynił się do chrystianizacji Rusi (choć Włodzimierz i Władysław to zupełnie inne imiona),
  • nawiązuje do króla węgierskiego – Władysława I Świętego.

Sytuacja po śmierci Bolesława II Szczodrego

Bolesław II Szczodry w 1079 r. uciekł z kraju. Władzę w państwie przejął jego brat – Władysław Herman. Trudno jednoznacznie określić, jaką pełnił rolę podczas wydarzeń, które doprowadziły do utraty rządów przez jego poprzednika.

Główna siedziba władzy Władysława Hermana znajdowała się w Płocku. Nowy książę musiał dostosować się do nowej sytuacji w kraju. Silną pozycję mieli możni, którzy przyczynili się do wygnania jego brata. Ponadto Bolesław Szczodry zawsze mógł wrócić z Węgier i upomnieć się o władzę. Żył także jego syn – Mieszko.

Sytuacja rodzinna Władysława Hermana

Władysław Herman miał dwóch synów: starszego Zbigniewa i młodszego – Bolesława, zwanego później Krzywoustym. Byli to bracia przyrodni. Tradycja historyczna przyjmuje, że matka Zbigniewa była konkubiną księcia, co oznacza, że mimo bycia pierworodnym synem, nie miał prawa do przejęcia władzy. Dodatkowym problem był żyjący syn Bolesława Szczodrego – Mieszko. Sytuację skomplikowało pojawienie się na świecie Bolesława (Krzywoustego). Relacje rodzinne Władysława Hermana były więc bardzo zawiłe.

Do zmiany sytuacji doszło pod koniec lat 80. XI w., gdy otruto Mieszka Bolesławowica (syn Bolesława Szczodrego). Mniej więcej w tym samym czasie starszy syn Władysława trafił do żeńskiego klasztoru w Saksonii. Jedynym kandydatem do przejęcia władzy w państwie był Bolesław Krzywousty. Taki splot wydarzeń wywołał napięcia wewnątrz możnych, którzy byli zwolennikami Mieszka lub Zbigniewa.

Polityka wewnętrzna Władysława Hermana

Gdy zmarł Bolesław Szczodry, Władysław Herman nie koronował się. Książę nie chciał jednak zrywać z królewską tradycją Piastów, ponieważ nie odesłał do cesarza insygniów. Jego pozycja była jednak słaba. Liczył, że zdoła utrzymać władzę dzięki dobrym stosunkom z Niemcami i Czechami.

Okres panowania Władysława Hermana można podzielić na dwa główne etapy:

  1. Od 1079 r. do ok. 1092 r. – nastąpiła wtedy stabilizacja wewnątrz państwa, a książę zabezpieczył granice kraju poprzez zawarcie korzystnych małżeństw.
  2. Od ok. 1093 r. do 1102 r. – zauważalny jest wzrost napięć w kraju, nasilają się tendencje odśrodkowe i bunty możnych.
Mapa przedstawiająca Polskę w czasach panowania Władysława Hermana (1079-1102)

Ryc. 2. Mapa przedstawiająca Polskę w czasach panowania Władysława Hermana (1079-1102)

Władysław Herman w cieniu palatyna Sieciecha

Bardzo duży wpływ na księcia Władysława miał palatyn Sieciech (palatyn – wojewoda, zarządca dworu królewskiego i zastępca władcy w sprawach sądowniczych i wojskowych). Z czasem pozycja władcy tak osłabła, że urzędnik stał się pierwszą osobą w państwie, a co za tym idzie – samodzielnie podejmował decyzje związane z jego funkcjonowaniem. O wyjątkowej roli Sieciecha w XI-wiecznej Polsce świadczy fakt, że bił własną monetę. To także pierwszy opiekun młodszego syna Władysława Hermana, czyli Bolesława Krzywoustego.

Ponadto w latach 90. XI w. palatyn stanął na czele wyprawy i odzyskał całe Pomorze Gdańskie. Sieciech zlikwidował dotychczas obowiązujące tam struktury administracyjne i narzucił system obowiązujący na ziemiach polskich. Ostatecznie pod koniec 1090 r. Pomorze uzyskało niezależność.

Denar palatyna Sieciecha z II połowy XI w.  Awers (po lewej): symbol uznawany za znak palatyna Sieciecha.  Rewers (po prawej): krzyż kawalerski.

Ryc. 3. Denar palatyna Sieciecha z II połowy XI w. Awers (po lewej): symbol uznawany za znak palatyna Sieciecha. Rewers (po prawej): krzyż kawalerski.

Niespokojne lata 90. XI wieku

Lata 90. XI w. okazały się bardzo niełaskawe dla Władysława Hermana, który borykał się z problemami z południowo-zachodnim sąsiadem (zobacz akapit dotyczący stosunków z Niemcami i Czechami), ale także kłopotami wewnątrz państwa. W efekcie wydarzeń w państwie do współrządów dopuszczono Zbigniewa, który został uwolniony przez zwolenników z klasztoru.

W 1100 r. Zbigniew i Bolesław wystąpili przeciwko Sieciechowi. Palatyn został wygnany z kraju, a Władysław Herman nie mianował jego następcy. Synowie wymusili na ojcu podział Polski na dzielnice:

  1. Zbigniew dostał Wielkopolskę, Kujawy, ziemię sieradzko-łęczycką,
  2. Bolesław otrzymał Małopolskę i Śląsk,
  3. Władysław Herman zachował Mazowsze (po śmierci księcia ziemia ta przeszła pod panowanie Zbigniewa).

Kiedy w 1102 r. Władysław Herman zmarł, rozpoczęła się bratobójcza walka o władzę.

Podział polskiego księstwa po śmierci Władysława Hermana w 1102 r. Obszar zaznaczony kolorem zielonym przypadł Zbigniewowi, a czerwonym – Bolesławowi Krzywoustemu.

Ryc. 4. Podział polskiego księstwa po śmierci Władysława Hermana w 1102 r. Obszar zaznaczony kolorem zielonym przypadł Zbigniewowi, a czerwonym – Bolesławowi Krzywoustemu.

Polityka zagraniczna Władysława Hermana

Władysław Herman zmienił kierunek polityki zagranicznej. Splot wydarzeń na arenie międzynarodowej sprawił, że władca zbliżył się do Niemiec i Czech. Dobre stosunki utrzymywał także z Węgrami.

Stosunki z Niemcami i Czechami

Władysław Herman musiał podjąć decyzję, jaki stosunek przyjmie do wydarzeń mających miejsce w II połowie XI w. u zachodniego i południowo-zachodniego sąsiada. W Niemczech umocnił swoją pozycję król Henryk IV. W walkach z wewnętrzną opozycją wsparł go Wratysław II – czeski książę. Wobec sukcesów króla niemieckiego, Władysław Herman musiał opowiedzieć się po jego stronie.

Unormowanie stosunków z zachodnim sąsiadem potwierdził ślub polskiego księcia z Judytą Przemyślidką – córką Wratysława II. Tym samym Władysław Herman uznał czeskie prawa do Śląska oraz kontynuował płacenie trybutu. Na początku panowania następcy Bolesława Szczodrego dobre stosunki z cesarstwem były jednoznaczne z zachowaniem poprawnych relacji z Czechami. Te jednak ochłodziły się, gdy cesarz wyznaczył Wratysława II na króla. Co więcej, w 1092 r. Władysław Herman zaprzestał płacenia trybutu ze Śląska.

Wzrost napięć z Czechami szedł w parze z niepokojami wewnątrz kraju. Doszło do buntu wrocławskiego przeciwko Sieciechowi (1093 r.), który zorganizowali zwolennicy Zbigniewa. Z tej sytuacji skorzystał książę Brzetysław II – syn Wratysława II, który najechał Śląsk i zajął ziemię kłodzką. Interwencja ta zakończyła się wznowieniem płacenia trybutu Czechom i zaakceptowaniem aneksji ziemi kłodzkiej (stała się ona lennem Bolesława Krzywoustego).

Stosunki z Węgrami

Relacje z Węgrami układały się poprawnie. Obowiązująca sytuacja międzynarodowa sprawiła, że władcy obu państw nie ingerowali w sprawy wewnętrzne sąsiada. Do zacieśnienia współpracy między państwami doszło, gdy pogorszyły się stosunki polsko-czeskie. Kolejnym krokiem potwierdzającym zbliżenie obu państw był ślub Władysława Hermana z Judytą Marią ok. 1088 r.

Bilans rządów Władysława Hermana

Mocne strony
stabilizacja sytuacji wewnątrz państwa
w pierwszych 10 latach panowania,
zawieranie korzystnych małżeństw,
które przyczyniły się do zapewnienia
bezpieczeństwa zewnętrznego,
wydalenie z kraju palatyna Sieciecha.
Słabe strony
Władysław Herman nie dążył do koronacji,
Polska podczas jego panowania
stała się księstwem,
miał bardzo słabą pozycję, Polską rządził
w praktyce palatyn Sieciech,
niestabilna sytuacja wewnątrz kraju,
np. bunty możnych (wojna domowa),
sytuacja zagraniczna wymykała się
Władysławowi Hermanowi spod kontroli,
nastąpił wzrost znaczenia możnych, którzy
zaczęli się stopniowo usamodzielniać.

Najważniejsze informacje na temat panowania Władysława Hermana znajdziesz w artykule Władysław Herman i jego synowie – Zbigniew oraz Bolesław Krzywousty (poziom podstawowy)”. 

Władysław Herman i jego synowie – Zbigniew oraz Bolesław Krzywousty (poziom podstawowy) (czytaj)

Materiały źródłowe

Ilustracje

[Ryc. 1.] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wladyslaw_Herman.jpg, dostęp: 20.06.2022 r.
[Ryc. 2.] https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1C729IE6, dostęp: 20.06.2022 r.
[Ryc. 3.] https://onebid.pl/pl/monety-sieciech-palatyn-wladyslawa-hermana-denar-z-krzyzem-kawalerskim/198507, dostęp: 20.06.2022 r.
[Ryc. 4.] Autor mapy: Kargul1965, źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Mapa_podzia%C5%82u_Ksi%C4%99stwa_Polskiego_w_1102.jpg, dostęp: 13.06.2022 r.

Aleksandra

Aleksandra

Z wykształcenia nauczyciel historii i WOS-u. W wolnym czasie lubię podróżować i gotować. Jestem miłośniczką historii średniowiecza. W kręgu moich zainteresowań znajduje się także copywriting.

Ostatnie artykuły

Niemieckie wynalazki, które zmieniły świat

Niemieckie wynalazki, które zmieniły świat

Często nawet nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak niektóre wynalazki zrewolucjonizowały świat i ułatwiły nam życie. Oczywiście do czasu, aż nagle zabraknie przedmiotu codziennego użytku lub niespodziewanie ulegnie on awarii. Wiele zawdzięczamy Niemcom i ich pomysłom....

Nie trać czasu! – czyli o technikach zarządzania czasem

Nie trać czasu! – czyli o technikach zarządzania czasem

Kiedy zbliża się koniec semestru, liczba sprawdzianów i zadań domowych do oddania może być przytłaczająca! Z pomocą przychodzą techniki zarządzania czasem. Ułatwią Ci efektywniejsze wykorzystanie czasu przeznaczonego na naukę. W artykule:Po co korzystać z technik...

Wpis na blogu – jak napisać? (język angielski)

Wpis na blogu – jak napisać? (język angielski)

Wpis na blogu to jedna z form wypowiedzi pisemnej, z którą można się spotkać na egzaminie ósmoklasisty oraz na maturze podstawowej z języka angielskiego. Taki rodzaj tekstu charakteryzuje się tym, że może zawierać w sobie elementy innych form, np. recenzji,...

Wypowiedź pisemna – najważniejsze zasady (język angielski)

Wypowiedź pisemna – najważniejsze zasady (język angielski)

Tworząc wypowiedź pisemną w języku angielskim, uczeń powinien kierować się podstawowymi zasadami, które pomogą mu stworzyć dobrze napisany oraz poprawny tekst. Najważniejsze w pracach pisemnych jest to, by odnieść się do wszystkich punktów polecenia i je rozwinąć,...

Jak napisać dobry artykuł na maturze? (język angielski)

Jak napisać dobry artykuł na maturze? (język angielski)

Według słownika artykuł to tekst publicystyczny, naukowy, literacki zamieszczony w czasopiśmie lub w książce. Celem jego napisania jest publikacja. Obecnie artykuły ukazują się coraz częściej także w internecie. Od 2015 roku wspomniana dłuższa forma wypowiedzi...