Le passé composé – czas przeszły dokonany (poziom podstawowy)

utworzone przez | lis 16, 2022 | Język francuski, Szkoła ponadpodstawowa

Le passé composé – czas przeszły dokonany (poziom podstawowy)

utworzone przez | lis 16, 2022 | Język francuski, Szkoła ponadpodstawowa

Jednym z pierwszych wyzwań, które pojawiają się na zajęciach z języka francuskiego, jest czas przeszły le passé composé. W naszym artykule zapoznasz się z budową i zastosowaniem tego czasu, jak również z regułami tworzenia i uzgadniania imiesłowów czasu przeszłego le participe passé.

W artykule:

Zastosowanie czasu przeszłego dokonanego le passé composé

Budowa czasu przeszłego dokonanego le passé composé

Imiesłów czasu przeszłego participe passé

Uzgadnianie participe passé

Charakterystyczne wyrażenia

Zastosowanie czasu przeszłego dokonanego le passé composé

Le passé composé jest czasem przeszłym dokonanym, czyli informuje nas o działaniach, które się zakończyły.

Używamy go do wyrażenia czynności, która:

  1. wydarzyła się w przeszłości i wiemy, że została zakończona (np. Jules a fait ses devoirs. Jules odrobił lekcje.);
  2. miała miejsce w przeszłości i znamy czas jej trwania, określony np. za pomocą zakresu dat, okolicznika czasu (np. Marie a travaillé dans un café pendant l’été. Marie pracowała latem w kawiarni.); 
  3. nastąpiła po innej czynności w przeszłości, np. kiedy wymieniamy kolejno wykonane zadania (np. Je me suis lavé et puis, j’ai pris mon petit déjeuner. Umyłem się, a potem zjadłem śniadanie.).

Budowa czasu przeszłego dokonanego le passé composé

Czas przeszły le passé composé jest czasem złożonym, co oznacza, że składa się z więcej niż jednego elementu. Schemat budowy tego czasu to:

podmiot + czasownik posiłkowy (être lub avoir) + imiesłów czasu przeszłego (le participe passé)

Tu es allé à la pharmacie. (Poszedłeś do apteki.)
Elle a acheté une voiture. (Kupiła samochód.)

Natomiast w przeczeniu schemat budowy wygląda następująco:

podmiot + ne/n’ + czasownik posiłkowy (être lub avoir) + partykuła przeczenia (pas) + imiesłów czasu przeszłego (le participe passé) + inne partykuły przeczenia (np. rien, jamais)

Je ne suis pas parti en vacances à l’étranger. (Nie pojechałem na wakacje za granicę.)
Nous n’avons rencontré personne dans le parc. (Nikogo nie spotkaliśmy w parku.)

Wybór czasownika posiłkowego jest nieprzypadkowy. Zdecydowana większość czasowników odmienia się przy użyciu czasownika posiłkowego avoir. Natomiast z czasownikiem posiłkowym être odmieniają się:

  • czasowniki zwrotne, np. se laver (myć się), se coucher (kłaść się spać), se réveiller (budzić się);
  • czasowniki ruchu, np. aller (jechać, iść), partir (wyjeżdżać), sortir (wychodzić);
  • czasowniki naître (rodzić się), mourir (umierać) i devenir (stawać się).

Podstawowe czasowniki ruchu, które odmieniają się z czasownikiem posiłkowym être, przedstawia poniższa ilustracja.

Czasowniki ruchu odmieniające się z czasownikiem posiłkowym être

Ryc. 1. Czasowniki ruchu odmieniające się z czasownikiem posiłkowym être

Imiesłów czasu przeszłego participe passé

Czasownik właściwy, czyli ten, który chcemy odmienić w czasie przeszłym passé composé, przybiera formę imiesłowu czasu przeszłego le participe passé. W tabelce przedstawiono reguły, zgodnie z którymi tworzymy tę formę czasownika:

Końcówka czasownika w bezokoliczniku
Czasowniki z grupy I (kończące się na -er)
Czasowniki z grupy II (kończące się na -ir)
Czasowniki kończące się na -re
Participe passé
Imiesłowy przybierają końcówkę , np.:
allerallé
regarderregardé,
aimeraimé,
habiterhabité
Imiesłowy przybierają końcówkę -i, np.:
dormirdormi,
finirfini,
choisirchoisi,
réfléchirréfléchi
Imiesłowy przybierają końcówkę -u, np.:
descendredescendu,
lirelu,
boirebu,
vendrevendu

Wśród form imiesłowu czasu przeszłego istnieje wiele wyjątków. Do najczęściej używanych zaliczamy:

  • être (być)  été
  • avoir (mieć)  eu
  • pouvoir (móc) pu
  • vouloir (chcieć) voulu
  • faire (robić) fait
  • prendre (wziąć) pris
  • mettre (wkładać, położyć)  mis
  • dire (powiedzieć) dit
  • écrire (pisać) écrit
  • voir (widzieć) vu
  • vivre (żyć) vécu
  • mourir (umierać) mort
  • naître (rodzić się)
  • venir (przybywać) venu 

Uzgadnianie participe passé

W przypadku czasowników, które odmieniają się z czasownikiem posiłkowym être, należy pamiętać o uzgodnieniu imiesłowu czasu przeszłego. Uzgodnienie polega na tym, by dopasować liczbę i rodzaj gramatyczny imiesłowu do podmiotu.

Uzgodnienie dokonuje się poprzez dodanie odpowiedniej końcówki do participe passé:

  • jeśli podmiot jest rodzaju żeńskiego, to dopisujemy -e, np. elle est partie (wyjechała); elle s’est réveillé(obudziła się); 
  • jeśli podmiot występuje w liczbie mnogiej, to dopisujemy -s, np. ils sont arrivé(przybyli); ils se sont lavé(umyli się).

Uwaga! 
Jeśli podmiot jest rodzaju żeńskiego, a przy tym w liczbie mnogiej, to należy zastosować obie te zasady: do imiesłowu dodajemy zatem końcówkę -es, np. elles se sont couchées (położyły się spać); elles sont sorties (wyszły).

W przypadku, gdy podmiot jest rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej, nie uzgadniamy imiesłowu pozostaje on bez zmian, np. il s’est couché (położył się spać); il est sorti (wyszedł).

Charakterystyczne wyrażenia

Niektóre wyrażenia są dla nas wskazówką, że powinniśmy w danym zdaniu użyć czasu le passé composé. Oto kilka najczęściej używanych okoliczników czasu:

  • hier / avant-hier (wczoraj / przedwczoraj);
  • il y a + przedział czasowy, np. il y a trois jours (trzy dni temu), il y a deux heures (dwie godziny temu); 
  • de …. à (od … do…), np. du lundi au vendredi (od poniedziałku do piątku);
  • en + data, np. en 2022 (w 2022 roku), en juin (w czerwcu); 
  • l’année dernière / le mois dernier / la semaine dernière (w zeszłym roku / w zeszłym miesiącu / w zeszłym tygodniu);
  • soudain / tout à coup (nagle);
  • quand / lorsque (kiedy, gdy);
  • tout d’abord…, puis…, ensuite… (najpierw…, następnie…, potem…).

Utrwal wiedzę

Poniżej znajdują się zadania wraz z odpowiedziami, do rozwiązania których wykorzystano wiedzę zaprezentowaną w tym artykule.

Zadanie 1.

Zadanie 2.

Materiały źródłowe

Ilustracje
Informacje

1. Stawińska K., Repetytorium z gramatyki języka francuskiego czyli to, co najtrudniejsze dla Polaków, Wiedza Powszechna 2009.
2.
Supryn-Klepcarz M., Repetytorium gramatyczne z języka francuskiego, Wydawnictwo Szkolne PWN 2010. 

Agnieszka

Agnieszka

Miłośniczka języków, kultury i muzyki francuskiej. W wolnym czasie śpiewam i ćwiczę parkour. Jestem fanką komiksów i sama je tworzę.

Ostatnie artykuły

Jak tworzyć skuteczne notatki?

Jak tworzyć skuteczne notatki?

Sporządzanie notatek to jeden z najlepszych sposobów na usystematyzowanie i zapamiętanie informacji. Co zrobić, żeby Twoje notatki były uporządkowane i przydatne w nauce? Tego dowiesz się z naszego artykułu!W artykule:Po co nam notatki?Metoda CornellaMetoda flowMapa...

Notatka syntetyzująca na maturze – jak napisać?

Notatka syntetyzująca na maturze – jak napisać?

Notatka syntetyzująca jest krótką formą wypowiedzi, która pojawia się na maturze z języka polskiego w nowej formule obowiązującej od 2023 roku. Czym jest notatka syntetyzująca? Jak ją napisać krok po kroku? Jak wygląda przykładowa notatka? Odpowiedzi na te pytania...

Jak pokonać stres przed egzaminem?

Jak pokonać stres przed egzaminem?

Stres towarzyszy nam w wielu sytuacjach. To uczucie znane każdemu człowiekowi w większym lub mniejszym natężeniu. Pojawia się w momencie strachu, niepewności, kiedy czujemy, że coś nas przerasta bądź goni nas czas. Poczucie niepokoju wywołane jest również przez...

Tapas – wizytówka Hiszpanii

Tapas – wizytówka Hiszpanii

Mieszkańcy Półwyspu Iberyjskiego mają w zwyczaju tapear (jeść tapas w barach) lub ir de tapas, czyli chodzić od baru do baru na hiszpańskie przekąski. W poprzednim artykule dowiedzieliśmy się już, że tapas składają się z różnego typu pokarmu i można je spotkać w...

„W zdrowym ciele zdrowy duch” – sport w II Rzeczpospolitej

„W zdrowym ciele zdrowy duch” – sport w II Rzeczpospolitej

W 104. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości warto przypomnieć, że sport odgrywał bardzo ważną rolę w państwie, które po 123 latach stało się wolne i niezależne od zaborców – Rosji, Prus i Austrii. Polscy zawodnicy osiągali liczne sukcesy na międzynarodowych...