Lament świętokrzyski to jeden z tekstów literackich realizujących topos matki cierpiącej. Utwór ten to skarga Maryi, która opłakuje ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa. W tym fragmencie przedstawiony jest obraz kobiety doświadczającej niewyobrażalnego bólu i bezsilności wobec krzywdy, która spotkała jej jedynego syna. Maryja zwraca się zarówno do starszych, jak i do młodych ludzi, prosząc o zrozumienie i współczucie. Wyraźnie podkreśla swoją samotność i tragizm sytuacji, zwracając uwagę, że ma tylko jedno dziecko i właśnie je traci. Widzi syna cierpiącego na krzyżu i jest bezradna. Chce ulżyć mu w cierpieniu, podtrzymać jego głowę czy otrzeć krew. Te pragnienia uwydatniają matczyną troskę i empatię. Utwór idealnie oddaje więc doświadczenie cierpienia matek, które muszą pogodzić się ze śmiercią potomka.