Przykładowo (na podstawie wybranych tekstów z podręcznika):
Wiersze Różewicza Rok 1939 oraz Lament to przykłady utworów, w których dochodzi do „zasady paradoksalnego odwrócenia”. Poeta odwołuje się w nich bowiem do elementów typowych dla kultury chrześcijańskiej lub antycznej. Zgodnie jednak z refleksją Marciniak Różewicz przedstawia je w ambiwalentny sposób, który odzwierciedla kryzys wartości wywołany brutalną rzeczywistością. Pewne zjawiska charakterystyczne dla kultury chrześcijańskiej, stanowiące reprezentację zasad moralnych oraz dogmatów wiary, nagle tracą swój podstawowy sens, stają się zaledwie pustymi pojęciami. Wskazuje na to na przykład odwrócenie wyznania wiary w Lamencie. Osoba mówiąca, wykorzystując formuły typowe dla ludzi wierzących, jawnie deklaruje swoje przekonanie o tym, iż nie istnieje sfera duchowa: „nie wierzę w przemianę wody w wino / nie wierzę w grzechów odpuszczenie / nie wierzę w ciała zmartwychwstanie”. Bogactwo tradycji chrześcijaństwa jest bezradne wobec świata, w którym nie obowiązują żadne zasady moralne. Podobna sytuacja występuje w Roku 1939, gdzie pojawia się obraz „Boga malutkiego jak lipowy świątek”. Ponownie dochodzi do utraty znaczenia tego wyrazu - Bóg nie może pomóc człowiekowi naznaczonemu złem, nie jest już istotny w jego życiu. Paradoks odwrócenia ujawnia się również w sferze kultury antycznej. Wykształcone przez nią wzorce estetyczne i postępowania nie mają już wielkiego znaczenia. W Lamencie podmiot liryczny odwołuje się bowiem do postaci Hektora i Achillesa jako szlachetnych i wielkich wojowników. Ponownie jednak idee przez nich reprezentowane nie przystają do rzeczywistości znanej osobie mówiącej. Z tego powodu bohaterowi ci stają się pustymi symbolami, a ich przywołanie dobitnie zaznacza dezaktualizację dawnych sensów.
Sylwia Kępa
Nauczycielka języka polskiego
Zobacz lekcje, które wyjaśnią temat krok po kroku:
Tutaj pojawi się lista Twoich książek
Zaloguj się i zacznij tworzyć ją już teraz.

