a) Przesmycki charakteryzuje pozytywistów jako bierne, obojętne społeczeństwo, niezwracające uwagi na sferę duchową, uczuciową. Nazywa ich „patentowanymi rachmistrzami zasług XIX stulecia”.

 

b) Posądza ich o zatracenie, zmianę wszystkich pojęć oraz o osłabienie myślenia. Twierdzi, że doprowadzili do poszerzenia się zamętu, nieporządku. Autor zarzuca pozytywistom wewnętrzny upadek i nienawiść do wszelkiego, co duchowe, nieznane rozumowi, co przekracza jego granice poznania. Szczególną niechęć - według autora - pozytywiści odczuwają względem sztuki uduchowionej, twórczej, nieznającej granic rozumu i poznania.