W chatce leśnika w środku puszczy umiera pułkownik. Wejścia strzeże jego straż. Ze względu na zasługi, jakimi się odznaczył, zaniepokojeni chłopi wypytują o jego zdrowie. Przed śmiercią powstaniec pragnie po raz ostatni zobaczyć swego konia oraz pożegnać się ze swym rynsztunkiem. Do izby wchodzi ksiądz, żeby udzielić mu ostatniego namaszczenia. W jego intencji przed chatą modli się lud, a żołnierze Kościuszki wylewają łzy. O świcie dzwonią w kaplicy dzwony, ogłaszają w ten sposób zgon pułkownika. 

Głównym bohaterem utworu Mickiewicza jest Emilia Plater - polska hrabianka, która odznaczyła się w walkach podczas powstania listopadowego.