Ballada ma kompozycję trójdzielną. Na pierwszą część składa się liryczny opis tajemniczego jeziora Świteź. Piękna przyroda zostaje tutaj zestawiona z grozą czającą się w jego wodach i tworzącą atmosferę wokół niego. Tajemnica jeziora okazuje się być mroczna, lecz od lat wzbudza ludzką ciekawość. W drugiej części pojawia się opis wyprawy pana na Płużynach, do którego rodu należał niegdyś Świteź. Pragnie on rozwikłać zagadkę jeziora, dlatego angażuje w to przedsięwzięcie wielu ludzi, w tym księdza, który błogosławi ich sprawę. Trzecia część natomiast jest opowieścią w opowieści, co nadaje balladzie szkatułkowy charakter. Wyłowiona z jeziora tajemnicza kobieta, okazuje się córką władcy Świtezi - Tuhana. Opowiada ona historię zatopionego miasta, które w ten sposób uratowało się przed hańbą z rąk najeźdźcy. 

Narratorem ballady jest jej autor - wrażliwy na otaczającą przyrodę oraz otwarty na gminne wierzenia poeta. Jego opowieść zostaje uwiarygodniona relacją naocznego świadka legendarnych wydarzeń. Wyłowiona z jeziora kobieta-duch przedstawia całą sytuację z pierwszej ręki. Dzięki temu wychodzi ona ze sfery legendarnej i staje się źródłem niezaprzeczalnej prawdy, pomimo że jej postać pochodzi ze świata fantastycznego.