Według autora eseju Cyprian Norwid czuł przytłaczającą moc niewoli. Postulował nie tylko walkę ze zniewoleniem, ale również odczuwaniem niewoli. Aby odzyskać wolność, musiał najpierw powstać ruch samoobrony. Taka idea (ruchu myśli) pojawiła się na przykład w wierszu Do obywatela Johna Brown. Ostatni fragment wiersza mówi o potrzebie powstania odpowiednio ubranej w słowa myśli, idei, którą mogłaby propagować pieśń poety. Tak przygotowany naród jest w stanie podjąć bardziej przemyślane działania, które pomogą mu odzyskać wolność: „Bo pieśń nim dojrzy, człowiek nieraz skona, / A niźli skona pieśń, naród pierw wstanie”.