Sytuacja liryczna:

• Podmiotowi, Janowi Kochanowskiemu, ukazuje się duch matki i Orszulki (bohaterki liryczne).
• Matka ukazała się Kochanowskiemu „na godzinę przez świtanim”, kiedy ten zaczął zapadać w sen. Zmęczony rozpaczą, całonocnym czuwaniem i modlitwą traci rozeznanie i przysypia. Wówczas staje przez nim matka z Orszulką na rękach. Czy to spotkanie było jedynie wizją, czy rzeczywistym wydarzeniem nie jest w stanie orzec ani podmiot liryczny („Zatym-em cięzko westchnął i tak mi się zdało, / Żem się ocknął”), ani czytelnik.
• Takiemu ujęciu sytuacji lirycznej sprzyja wykorzystanie konwencji snu, bowiem we śnie (półśnie) podmiot liryczny mógł rzeczywiście doświadczyć takiego widzenia. Ponadto motyw oniryczny wprowadza nastrój tajemniczości i niepewności.