W języku francuskim istnieje czas literacki, używany do pisania powieści, opowiadań, tekstów historycznych i artykułów: le passé simple. Nie używamy go w języku mówionym, a w języku pisanym zastępuje le passé composé. Służy zatem do wyrażania czynności dokonanych, skończonych, które nie mają związku z teraźniejszością. 

Schemat tworzenia czasu passé simple: temat czasownika + końcówki, które podzielić można na 4 grupy. Schemat odmiany w passé simple przedstawiono na przykładzie czasowników: parler (mówić), finir (kończyć), perdre (zgubić) oraz recevoir (otrzymać). 

	czasowniki kończące się na -er (np. parler)		czasowniki kończące się na -ir oraz -re (np. finir, perdre)		czasowniki kończące się na -oir/e (np. pouvoir)
Je/J'	-ai	parlai	-is	finis / perdis	-us	pus
Tu	-as	parlas	-is	finis / perdis	-us	pus
Il/Elle/On	-a	parla	-it	finit /perdit	-ut	put
Nous	-âmes	parlâmes	-îmes	finîmes / perdîmes	-ûmes	pûmes
Vous	-âtes	parlâtes	-îtes	finîtes / perdîtes	-ûtes	pûtes
Ils/Elles	-èrent	parlèrent	-irent	finirent / perdirent	-urent	purent

 

Należy jednak pamiętać, że w tym czasie jest dość dużo wyjątków, czyli czasowników, które mają niestandardowe tematy, do których dodajemy końcówki:

• avoir (mieć) -> eu-, np. j'eus - miałem
• être (być) -> fu-, np. tu fus - byłeś
• boire (pić) -> bu-, np. il but - pił
• devoir (musieć) -> du-, np. elle dut - musiała
• lire (czytać) -> lu-, np. nous lûmes - czytaliśmy
• mettre (kłaść, położyć) -> mi-, np. vous mîtes - położyliście 
• mourir (umierać) -> mour-, np. ils moururent - umarli
• naître (rodzić się) -> naqu-, np. elles naquirent - urodziły się
• prendre (wziąć) -> pri-, np. je pris - wziąłem
• vivre (żyć) -> vécu-, np. tu vécus - żyłeś
• voir (widzieć) -> vi-, np. il vit - widział
• tenir (trzymać) -> tin-, np. nous tînmes - trzymaliśmy
• faire (robić) -> fi-, np. vous fîtes - zrobiliście

---

 

Le Lion et le Rat

Il faut, autant qu'on peut, obliger tout le monde :
On a souvent besoin d'un plus petit que soi.
De cette vérité deux Fables feront foi,
Tant la chose en preuves abonde.
Entre les pattes d'un Lion
Un Rat sortit de terre assez à l'étourdie. 
Le Roi des animaux, en cette occasion, 
Montra ce qu'il était, et lui donna la vie. 
Ce bienfait ne fut pas perdu.
Quelqu'un aurait-il jamais cru
Qu'un Lion d'un Rat eut affaire ?
Cependant il advint qu'au sortir des forêts
Ce Lion fut pris dans des rets,
Dont ses rugissements ne le purent défaire.
Sire Rat accourut, et fit tant par ses dents
Qu'une maille rongée emporta tout l'ouvrage.
Patience et longueur de temps
Font plus que force ni que rage. 

---

Tłumaczenie:

Nie gardźmy nikim; bądźmy dla słabszych obroną:
Nieraz pomoc maluczkich przydać nam się może.
Tę prawdę, tysiącznemi przykłady stwierdzoną,
Natychmiast w bajce wyłożę.

Raz, Szczurek młody i niedoświadczony,
Wyskoczył niebacznie z nory,
Lwu prosto w szpony.

Monarcha zwierząt, do litości skory,
Nie chcąc się znęcać nad istotką małą,
Wybaczył płochość i darował życie,
Jako na króla przystało.
W kilka dni potem, wyszedłszy na łowy,
Wpadł Lew do sieci zastawionej skrycie;
Ryknął: zadrżały góry i parowy;
Lecz nie mógł się wywikłać. Szczur nadbiega zdala,
Zdradliwej sieci ogniwa
Ostremi zęby przerywa,
I króla puszczy od zguby ocala.

Gniew i siła nikogo nie zbliżą do mety:
Cierpliwość i wytrwałość, to mędrca zalety.