a) Założenia układu Sikorski-Majski i ich ocena

Układ podpisany 30 lipca 1941 r. przewidywał: - Uznanie przez ZSRR, że porozumienia sowiecko-niemieckie z 1939 r. dotyczące zmian terytorialnych w Polsce utraciły moc. - Oświadczenie rządu polskiego, że Polska nie jest związana z żadnym państwem układem wymierzonym w ZSRR. - Przywrócenie polsko-sowieckich stosunków dyplomatycznych i wymianę ambasadorów. - Wzajemną pomoc i współpracę w wojnie przeciwko hitlerowskim Niemcom. - Utworzenie w ZSRR armii polskiej. Jej dowódcę miał mianować rząd polski w porozumieniu z władzami sowieckimi. Pod względem operacyjnym armia miała podlegać naczelnemu dowództwu ZSRR, przy którym miał działać przedstawiciel polskiego wojska. - Wejście układu w życie natychmiast po podpisaniu, bez konieczności ratyfikacji.

Ocena: Układ był korzystnym, choć niepozbawionym wad kompromisem. Umożliwiał odbudowę stosunków dyplomatycznych, tworzenie polskiego wojska w ZSRR oraz, dzięki dołączonemu protokołowi, uwolnienie obywateli polskich przetrzymywanych przez władze sowieckie. Służył też wspólnej walce z Niemcami.

Jego najważniejszą słabością było niedoprecyzowanie kwestii wschodniej granicy Polski. Unieważnienie porozumień sowiecko-niemieckich nie oznaczało jednoznacznego uznania przez ZSRR granicy sprzed września 1939 r. Pozostawiało to możliwość dalszych sporów.