Dużą rolę w kształtowaniu się stanów miały procesy gospodarcze i społeczne, które pozwoliły na ukształtowanie się wielkich warstw społecznych takich jak: możnowładztwo, rycerstwo, mieszczaństwo oraz chłopstwo. Ogromny wpływ na powstanie społeczeństwa stanowego miało funkcjonowanie zależności feudalnej. O przynależności do poszczególnych warstw określał status majątkowy, głównie związany z własnością ziemską. Najwcześniej, jako osobny stan wyodrębniło się duchowieństwo, które uzyskało odrębne prawa i sądownictwo. W dobie feudalizmu wyodrębnił się stan rycerski, który miał prawo dziedziczenia własnych majątków, posiadał odrębne samorządy ziemskie, a także zwolnienia podatkowe. W zamian za nowe przywileje rycerstwo było zobligowane do uczestnictwa w pospolitym ruszeniu i pomaganiu władcy. W czasach rozwoju miast ludność miejska uzyskała wolność osobistą oraz inne przywileje gospodarczo-społeczne.