Zalety wolnej elekcji:

• Szlachta jako ówczesna reprezentacja społeczeństwa polskiego miała możliwość wyboru władcy.
• Po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów wolna elekcja gwarantowała następcę tronu (krótki okres bezkrólewia w Rzeczypospolitej).
• Na przyszłego władcę Rzeczypospolitej mogli kandydować różni pretendenci (możliwość wyboru najlepszego kandydata).

Wady wolnej elekcji:

• Ryzyko przekupstwa szlachty przy wyborze nowego władcy.
• W czasie wolnej elekcji często dochodziło do waśni, kłótni oraz wystąpień zbrojnych pomiędzy szlachtą.
• Wolna elekcja stwarzała możliwość mieszania się obcych mocarstw w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej.