Odwilż - destalinizacja, proces odchodzenia od stalinowskich metod rządzenia, zapoczątkowany w ZSRS i państwach bloku wschodniego po śmierci Józefa Stalina w 1953 r. 

Po śmierci Józefa Stalina (5 marca 1953 r.) w ZSRS oraz państwach satelickich rozpoczął się okres określany mianem odwilży. Termin ten pochodzi od tytułu powieści Ilii Erenburga o tej samej nazwie, krytykującej stalinizm. Określenie okazało się trafne, ponieważ nastąpiło wówczas rozprężenie po „długiej zimie” stalinowskiego terroru.

W lutym 1956 r. na XX Zjeździe KPZR Nikita Chruszczow wygłosił referat pt. „O kulcie jednostki i jego następstwach”.

Podczas zjazdu, który odbył się w Moskwie przy udziale 55 delegacji partii komunistycznych, Chruszczow przedstawił nowe tezy polityczne. Stwierdził, że pomimo istnienia państw kapitalistycznych, wojny nie są nieuniknione, a państwa o odmiennych ustrojach mogą współpracować i współistnieć. Wskazał, że dotychczasową konfrontację militarną powinna zastąpić konfrontacja ideologiczna. Różne państwa mogły dojść do socjalizmu różnymi drogami, a sprawowanie władzy w tym systemie ustrojowym powinno mieć charakter kolegialny.

W swoim referacie Chruszczow poddał druzgocącej krytyce rządy Stalina i ujawnił zbrodnie oraz wszystkie nieprawidłowości, nazwane „wypaczeniami socjalizmu”. Krytyka „kultu jednostki” załamała mit ZSRS jako „postępowego państwa robotników i chłopów”. 

Odczytany na antenie referat Chruszczowa doprowadził do odwilży w niektórych państwach „demokracji ludowej”.

W okresie „odwilży” w krajach komunistycznych ogłoszono amnestię dla więźniów politycznych, przeprowadzono rehabilitację skazanych i złagodzono cenzurę. W Polsce np. partia zliberalizowała kurs, zrezygnowała z popierania socrealizmu w sztuce, a w ramach amnestii wypuszczono wielu więźniów politycznych. I sekretarzem PZPR został Władysław Gomułka, od którego społeczeństwo oczekiwało przeprowadzenia wielu reform. 

Przykładem zmian w polityce międzynarodowej było zakończenie konfliktu koreańskiego oraz porozumienie Chruszczowa z Josipem Brozem-Tito. ZSRS uwolnił niemieckich więźniów wojennych i zawarł traktat pokojowy z Austrią w 1955 r. Na jego mocy z terytorium austriackiego wycofano sowieckie wojska.