Główne etapy rozpadu ZSRS:

• przejęcie władzy przez Michaiła Gorbaczowa i prowadzenie przez niego polityki pierestrojki i głasnostu. Doprowadziły one do destabilizacji ZSRS i ożywienia dążeń separatystycznych wśród mieszkańców sowieckich republik;
• jesień ludów w 1989 r. - był to proces przemian ustrojowych w bloku wschodnim, który doprowadził do upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej;
• w 1990 r. rozpoczął się rozpad KPZR - partia komunistyczna podzieliła się na kilka frakcji: konserwatystów, liberałów oraz radykałów;
• ogłoszenie przez rządy w Wilnie, Rydze i Tallinnie w 1990 r. niepodległości, akty te nie zostały uznane przez władze w Moskwie;
• w kwietniu 1991 r. 9 republik związkowych (Azerbejdżan, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Rosja, Tadżykistan, Turkmenistan, Ukraina i Uzbekistan) podpisały układ mający na celu osiągnięcie stabilnych relacji między rządem federalnym a rządami republik oraz wprowadzenie reform gospodarczych; 
• pucz moskiewski / pucz Janajewa (19-22 sierpnia 1991 r.) - była to próba powstrzymania rozpadu systemu komunistycznego w przeżywającym głęboki kryzys ekonomiczny ZSRR. Nieudany zamach stanu przeciw władzy prezydenta Związku Radzieckiego Michaiła Gorbaczowa zorganizowany przez "twardogłowych" liderów KPZR;
• 24 sierpnia 1991 r. Gorbaczow ogłosił rezygnację z pełnienia funkcji sekretarza generalnego KPZR;
• podczas puczu Litwa, Łotwa, Estonia i Ukraina ogłosiły niepodległość, a po nim zrobiły to również Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia i Uzbekistan;
• 8 grudnia 1991 r. Borys Jelcyn, Łeonid Krawczuk oraz Stanisłau Szuszkiewicz podpisali układ białowieski, który umożliwił likwidację ZSRR oraz powołanie na jego miejscu Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP). W kolejnych tygodniach przyłączyły się do niej kolejne państwa. WNP powstało oficjalnie 21 grudnia 1991 r., a w jej składzie znalazło się 11 republik;
• 25 grudnia 1991 r. Michaił Gorbaczow podał się do dymisji;
• oficjalne rozwiązanie ZSRS - 26 grudnia 1991 r.