Krytyka powstań narodowych - polscy pozytywiści uważali je za sprzeczne z realizmem politycznym, przez który rozumieli czasowe pogodzenie się z utratą swojego państwa. Sądzili, że skoro Polacy nie mogą odzyskać niepodległości - muszą zadbać o rozwój gospodarki i kultury. 

Praca organiczna - dążenie do postępu gospodarczego kraju i rozwoju kulturalnego społeczeństwa, zwłaszcza chłopów. 

Praca u podstaw - kształcenie chłopów i rozbudzanie ich świadomości narodowej.

We wszystkich trzech zaborach powstawały towarzystwa i organizacje, których celem było m.in. wspieranie zdolnej młodzieży wiejskiej. Uczniowie otrzymywali stypendia, dzięki którym mogli uzyskać wykształcenie. Propagowano czytelnictwo, zakładano biblioteki oraz czytelnie. Ponadto prowadzono działalność pomocową. 

Najwybitniejsi twórcy polskiego pozytywizmu:

• Aleksander Świętochowski;
• Eliza Orzeszkowa;
• Maria Konopnicka;
• Henryk Sienkiewicz;
• Bolesław Prus.