Tematy, jakie podejmowała literatura 2. połowy XIX i początku XX w.:

• problemy społeczne;
• dylematy etyczne;
• motywacje poszczególnych ludzi i bohaterów;
• złożoność ludzkiej natury, a zwłaszcza stroną duchową;
• ukazywanie swobody bycia jednostki.

Było to ściśle związane ze zjawiskami społecznymi tego okresu. W nim wybuchały konflikty między kapitalistami, a proletariuszami, między konserwatystami a demokratami, między chadekami, a zwolennikami laicyzacji. Zwiększała się różnica między bogatymi, a biednymi, znaczna była tragedia robotników. To wszystko inspirowało artystów. Do tego odchodzono od pozytywistycznego poczucia o potędze ludzkiego rozumu i powrócono do zainteresowania sferą duchową.