Zadania nauczyciela w rosyjskiej szkole:

• nauczanie;
• obserwacja uczniów;
• nadzorowanie uczniów, czy nie łamią przepisów odnośnie używania języka polskiego i czytania polskich książek.

W zaborze rosyjskim polscy uczniowie poddawani byli ciągłej inwigilacji. W szkolnych murach niemal cały czas byli obserwowani przez grono pedagogiczne. Ich wyrazy twarzy oraz zachowania w czasie lekcji i przerw były dokładnie analizowane. Ponadto w czasie powrotu do domu również nie mogli czuć się swobodnie. W każdej chwili mógł ich zaczepić któryś z nauczycieli. Podobnie było w domu. W przypadku podejrzeń względem ucznia o łamanie prawa w zakresie języka polskiego nauczyciel mógł wpaść z niezapowiedzianą wizytą, aby sprawdzić, czy uczeń nie posiada polskich książek. Przyłapany na posiadaniu był surowo karany.