Spory dotyczące ustroju państwa polskiego odradzającego się po latach zaborów:

Wśród polskich ugrupowań politycznych, których jednym z celów było odbudowanie państwa polskiego ukształtowało się wiele nurtów dotyczących ustroju przyszłego państwa. Wspólnie określono, że nowe państwo polskie będzie republiką opartą na zasadach demokratycznych. Podziały na scenie politycznej powodowała kwestia pozycji prezydenta i parlamentu. Środowiska lewicowe opowiadały się za jednoizbowym sejmem oraz silną pozycją prezydenta, natomiast ugrupowania prawicowe obawiały się wzrostu znaczenia Piłsudskiego i zdecydowanie były za umiarkowaną rolą prezydenta oraz funkcjonowaniem silnego dwuizbowego parlamentu.

Spory o granice państwa polskiego:

• Koncepcja federacyjna - twórcą koncepcji był Józef Piłsudski. Koncepcja ta zakładała federację z Litwą, Białorusią i Ukrainą, które miały stanowić pas ochronny, służący obronie przed komunistyczną Rosją. Marszałek uważał, że narody żyjące na wschód od Polski wykształciły wysoką świadomość narodową i będą dążyły do budowy własnych państw. Polska powinna wspierać te wysiłki i stanąć na czele federacji. W razie wojny z Niemcami lub Rosją - Polska, Litwa i Ukraina będą mogły złączyć swe siły w celu pokonania wspólnego wroga.

 

• Koncepcja inkorporacyjna - twórcą koncepcji był Roman Dmowski. Twierdził, że na przyłączonych do Polski terytoriach powinna dominować ludność polska, a nieliczne mniejszości narodowe: Litwinów, Białorusinów i Ukraińców należy zasymilować i spolonizować. Osoby niechętne asymilacji powinny według Dmowskiego udać się na emigrację. Uważał także, że istnienie na wschodzie - Ukrainy jest wyjątkowo niebezpieczne. 

Główną areną sporów o granice II RP stanowiły obszary Górnego Śląska, Mazur, Warmii i Powiśla, gdzie zgodnie z decyzją konferencji paryskiej miały zostać przeprowadzone plebiscyty. Pod wpływem trzech powstań śląskich większość obszaru Górnego Śląska została włączona do Polski. Pozostałe wymienione tereny zostały włączone do Niemiec.

Na południu przedmiotem sporu stał się Śląsk Cieszyński. W styczniu 1919 r. wojska czechosłowackie wkroczyły na polską część Śląska Cieszyńskiego. Pomiędzy stroną polską i czeschosłowacką doszło do konfliktu, który zakończył się przyłączeniem znacznych obszarów do Czechosłowacji.

Konflikt o granicę wschodnią został rozwiązany w wyniku podpisania traktatu ryskiego w 1921 r. oraz włączeniu Wileńszczyzny do Polski w 1922 r., co zaostrzyło stosunki z państwem litewskim.

Koncepcje odnoszące się do odbudowy państwa polskiego:

• Orientacja proaustriacka - opowiadanie się polskich polityków niepodległościowych za poparciem państw centralnych w czasie I wojny. Koncepcja ta zakładała, że to właśnie Austro-­Węgry, które zapewniły już Polakom autonomię, są tym państwem, w oparciu o które należy budować podstawy niepodległej Polski. Zdaniem zwolenników orientacji proaustiackiej ostatnie stulecie udowodniło, że największym wrogiem Polaków jest Rosja. Orientację pro-austriacką reprezentowali działacze Polskiej Partii Socjalistycznej - Frakcji Rewolucyjnej z Józefem Piłsudskim na czele.
• Orientacja prorosyjska - opowiedzenie się polskich polityków niepodległościowych za poparciem Rosji w czasie I wojny światowej. Była to koncepcja popierana przez endecję, opracowana przez Romana Dmowskiego. Zakładała ona, że największe zagrożenie dla Polaków stanowią Niemcy i dlatego też w nadchodzącej wojnie Polacy powinni stanąć przeciwko nim. Dmowski zakładał, że wojnę wygrają państwa Ententy: Francja, Wielka Brytania i Rosja, dlatego też Polacy powinni walczyć po stronie Rosji. Przywódca narodowców uważał, że po zwycięskiej wojnie w obrębie Cesarstwa Rosyjskiego znajdzie się całość ziem polskich, co na tyle wzmocni stanowisko Polaków, iż car będzie musiał zgodzić się na przyznanie im autonomii, a w przyszłości także niepodległości.
• Postawa lojalistyczna - ruch działaczy galicyjskich, który opowiadał się za koncepcją trialistyczną. Za przywódcę tego nurtu uważano Michała Bobrzyńskiego. Lojaliści sądzili, że w przypadku wojny Królestwo Polskie powinno zostać przyłączone do Galicji.