Okoliczności, w jakich doszło do wojen religijnych:

• Niemcy:

- Pod wpływem nauk Lutra kraje niemieckie podzieliły się na dwa zwalczające się obozy. Jeden z nich wspierali działalność reformacyjną, która osłabiała pozycję cesarza w państwie. Drugi, natomiast był wspierany przez cesarza oraz papieża i dążył do utrzymania wiary katolickiej.

- Popularyzowanie nowych myśli teologicznych spowodowało, że w kraju wzmogły się niepokoje społeczne, których wyrazem stały się wojny chłopskie z 1524 - 1525 r. Wówczas chłopi oraz część mieszczan opowiedziała się przeciwko podnoszeniu zobowiązań feudalnych. Na czele powstania stanął Tomasz Münzer, który starał się na wdrożyć założenia anabaptyzmu, czyli radykalnego nurtu reformacyjnego. Samo powstanie zostało potępione przez Lutra. 

- W 1529 r. odbył się Sejm Rzeszy, na którym katolicy potępili Lutra i jego zwolenników. Wyznawcy luteranizmu wówczas zgłosili protest i już w 1530 r. na sejmie mogli przedstawić swoje główne założenia sformułowane w tzw. Konfesji augsburskiej. 

- W 1531 r. został zawiązany związek szmalkaldzki, do którego należeli wszyscy niemieccy książęta sprzyjający protestantyzmowi. Jego głównym celem była zbrojna obrona przed wrogami. Wieloletnia wojna domowa zakończyła się dopiero w 1555 r. w czasie pokoju w Augsburgu, gdzie proklamowano zasadę, "czyja władza, tego religia"