Obrona Jasnej Góry miała miejsce od 18 listopada do 27 grudnia 1655 r., czyli w okresie trwania potopu szwedzkiego. Obrona Jasnej Góry miała ogromne znaczenie moralne. Obroną klasztoru kierował przeor zakonu paulinów, ojciec Augustyn Kordecki. Szturm prowadzony przez ponad 2 tys. szwedzkich żołnierzy przez ponad miesiąc niestrudzenie odpierało zaledwie 300 ludzi wraz z zakonnikami. Walki o wzgórze wzbudzały u obrońców wielką niechęć do protestantów. Szwedów przedstawiano jako heretyków, nieszanujących największych polskich świętości.

Dzielna postawa obrońców w klasztorze i organizowane przez nich wypady nękające Szwedów pod murami umocniły w przeciwnikach przekonanie, że Jasna Góra jest nie do zdobycia. Wkrótce do walki stanęła większość polskiego społeczeństwa, gotowa bronić nie tylko ojczyzny, ale także wiary katolickiej. Zasługę za ocalenie tego świętego miejsca przypisywano Matce Bożej. Obrona Jasnej Góry zapoczątkowała wybuch wojny partyzanckiej, która swym zasięgiem objęła cały okupowany kraj.

Wydarzenie obrony klasztoru o.o. paulinów na Jasnej Górze został upamiętniony w książce Henryka Sienkiewicza „Potop”, która miała na celu podbudować ducha narodowego wśród Polaków znajdujących się pod zaborami. Autor powieści w wielu miejscach obrony posłużył się wymyślonymi faktami m.in. zwiększył liczbę wojsk szwedzkich, wprowadził kolubrynę oraz wprowadził postać Andrzeja Kmicica, który w tym czasie walczył na Podlasiu.